Адæмы уарзтæй уыд хайджын (Газета «Пульс Осетии» №14, апрель 2018)

Ирыстоны аивады йæ фæд ирдæй кæмæн зыны, йæ дзыллæйæн йæ алæмæты фæндырдзагъдæй бирæ азты хорз лæггад чи фæкодта, уыцы фæндырдзæгъдджыты хистæр фæлтæрæн сæ фыццагдæртæй иу уыд Цæгат Ирыстоны адæмон æмæ Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт артисткæ, номдзыд музыкант, композитор, рухстауæг Реуазты Симæ. Ацы зæрдæхæлар, уæздан, кадджын æмæ намысджын сылгоймаг не ‘хсæн куы нал ис, уæдæй абонмæ рацыд афæдз. Æмæ нæ хæсыл банымадтам йæ ном ын æрхъуыды кæнын, йæ цардыл æмæ сфæлдыстадон, рухстауæн архайдыл афæлгæсын.
Реуазты Симæ райгуырд Æрыдоны. Йæ ныййарджытæ уыдысты хъæубæсты нымад хистæртæ. Йæ фыд Гамбол йæ рæстæджы ахуыр кодта æмæ æнтыстджынæй каст фæци Æрыдоны дины семинар, фæстæдæр та ацыд Германмæ æмæ уым та райста уæлдæр ахуырад. Кæд дины кусæг не сси, уæддæр ын йæ æрдзон æмæ профессионалон зонындзинæдты руаджы кад уыди адæмы æхсæн, стæй йæ сыгъдæгзæрдæ фæллойæ йæ кæстæрты дарын фæрæзта. Симæйы мад Æрыдоны дæсны фæндырдзæгъдæгыл нымад уыд. Æвзонг чызг фыццагдæр уымæй фехъуыста, фæстæдæр йæ курдиат цæй фæрцы сæрттивдзæн, уыцы уадынгарзы – ирон фæндыры – алæмæты зæлтæ. Æмæ йæ миднымæры загъта: «Ирон фæндырæн æз хъуамæ снывонд кæнон мæ цард, йæ зæлтæй хъуамæ цин-дзинад хæссон нæ адæмæн!» Æмæ Симæ цадæггай цыд йæ нысанмæ. Æрыдоны скъолайы аст къласы каст куы фæци, уæд, йæ амондæн, Ирыстоны паддзахадон радиойы адæмон инструментты оркестр саразыны тыххæй хъæутæй æмбырд кодтой курдиатджын фæсивæд. Æмæ Реуазты уæздан Симæ афтæмæй сси оркестры фæндырдзæгъдæг. Уый уыд хæсты тæккæ тæмæны – 1943 азы. Уымæ гæсгæ, Симæ кæд материалон æгъдауæй бирæ зындзинæдтæ æвзæрста, уæддæр аивадмæ уарзты фæрцы уыцы зынтæн ныффæрæзта. Æмæ афтæмæй радиойы оркестры кад æмæ радимæ фæкуыста фæндзай азæй фылдæр. Суанг ма ацы коллективы кусгæйæ райста уæлдæр ахуырад дæр. Ивгъуыд æнусы фæндзайæм азты Дзæуджыхъæуы музыкалон училищейы æнтыстджынæй каст фæци адæмон инструментты хайад. Йæ ахуыргæнæг уыд зындгонд музыкант Леон Давыдов. Уый зæрдæйæ уырныдта, Симæйæ хорз музыкант кæй рауайдзæн, æмæ йыл, йæ бон куыд уыд, афтæ аудыдта. Реуазон дæр йæ хистæр зондамонæджы зæрдæхудты никуы ницæмæй бацыд. Афтæмæй йæ курдиаты цæхæр бонæй-бон ирддæрæй зынди. Радиойы адæмон инструментты оркестры цы аивадон къордтæ арæзт цыд (квартеттæ, квинтеттæ), уыдоны зæрдиаг архайæг æмæ цырв уыд Реуазты Симæ. Фыццаг та дзы арæзт æрцыд трио. Йæ уæнгтæ уыдысты Реуазты Симæ, Æгайты Сериффæ (Дзеппæ) æмæ Дзугаты Кимæ. Ирыстоны аивадуарзджытæ сæ уарзонæй хуыдтой «Кимæ, Симæ, Серафимæ». Оркестры кусгæйæ Симæ иудадзыгдæр архайдта музыкалон æгъдауæй йæ зонындзинæдтæ фæфылдæр кæныныл. Аивады йæ фæндыд алкæд ног гæнæнтæ ссарын, лæмбынæг хъуыды кодта, адæмон, кæнæ композиторы фыст уацмысæн йæ хъуыды фæндырдзагъды фæрцы куыд хуыздæр æмæ бæлвырддæр раргомгæнæн ис, ууыл. Зæгъæн ис, æмæ Симæйы фæндырдзагъдимæ радио æмæ телеуынынады адæмон инструментты оркестр (ныр адæмон инструментты национ паддзахадон оркестр, йæ аивадон разамонæг æмæ сæйраг дирижер РЦИ-Аланийы æмæ УФ-йы адæмон артист Гæздæнты Булат) цы уацмыстæ ныффыста, уыцы «Фæндарасты цагъд», «Симд» (цалдæр хуызы), «Бæрæгбоны цагъд», «Хонгæ кафты цагъд», стæй бирæ вокалон уацмыстæ систы ирон аивады хæзнадоны фидыц. Уæдæ йæхæдæг куыд фæндырдзæгъдæг, афтæ хицæнæй аивадуарзджыты размæ рахаста бирæ адæмон æмæ йæхи æрхъуыдыгонд мелодитæ. Уыдон сты: «Рагон симд», «Куырдуаты бадæг чызджы цагъд», «Дзиго», «Кимæ», «Бæтæхъойыхъæуккаг хонгæ кафты цагъд» (ацы дыууæ цагъды акодта зындгонд фæндырдзæгъдæг, УФ-йы сгуыхт æмæ Цæгат Ирыстоны адæмон артисткæ Мыстулаты Иринæимæ), «Рагон хонгæ кафты цагъд» «Ходы Надяйы цагъд», «Хъуыбады» (цæгъды йæ Гæздæнты Булат æмæ Мыстулаты Иринæимæ), «Уарзæтты кафты цагъд», «Зæринæ» (ацагъта йæ Мыстулаты Иринæимæ), «Зæронд лæгты кафты цагъд»…
Симæйы курдиатæн стыр аргъ кодтой Ирыстоны æмæ Цæгат Кавказы музыканттæ æмæ фæндырдзæгъдджытæ. Уыимæ Мæскуыйы йемæ иттæг разæнгардæй куыстой зындгонд фирмæ «Мелодия»-йы звукорежиссертæ æмæ редактортæ. Дисы сæ иу бафтыдта йæ æрдзон стыр, хæдхуыз курдиатæй, йе ‘рмдзæфæй, йæ уæздан удыхъæдæй æмæ кæрдаг зондæй. Æмæ-иу æй кæддæриддæр æхсызгонæй фыстой пластинкæтæм. Цалдæр азы размæ та рухс федта йæ цæгъдтытæй арæзт аив диск. Йæ саразыныл бацархайдтой звукорежиссер, Цæгат Ирыстоны культурæйы сгуыхт кусæг Газайты Зоя, РЦИ-Аланийы аивæдты сгуыхт архайæг Цæриаты Валери. Дискæн радтой рæсугъд ном – «Хуры тынты цагъд». Ис дзы æвддæс музыкалон уацмысы. Симæ сæ цæгъды куыд хицæнæй, афтæ национ паддзахадон оркестримæ дæр.
Симæ оркестры кусгæйæ уыциу рæстæг кодта рухстауæн куыст дæр. Ирон фæндырдзагъды сусæгдзинæдтæ бацамыдта музыкантты бирæ фæлтæртæн. Уыдонæй сты: Хуырымты Аллæ, Туаты Светланæ, Ислам Салпагаров, Коккаты Хазби, Хъесаты Еленæ, Бицъиты Земфирæ, Гуыссауты Зæлинæ, Елхъанаты Светланæ, Дзиццойты Жаннæ æмæ бирæ æндæртæ. Йæ хорз ахуыргæнæджы ном нæ рох кæны йæ иннæ ахуыргæнинаг, Цæгат Ирыстоны культурæйы сгуыхт кусæг, Сывæллæтты сфæлдыстады республикон галуаны ахуыргæнæг Пухаты Ларисæ дæр. Уый нын Симæйы тыххæй ахæм хъуыдытæ загъта: «Реуазты Симæмæ æз цы азтæ ахуыр кодтон, уыдон нымайын мæ царды æппæты амондджындæр рæстæгыл. Уый мæнæн, стæй ма мемæ чи ахуыр кодта, уыдонæн канд ахуыргæнæг нæ уыд, фæлæ ныййарæг мадау рæвдауæг, йæ алы уæнджы дæр, йе сныхасы рæсугъд æгъдау æмæ æфсарм кæмæн уыд, ахæм æцæг ирон нæртон сылгоймаг. Уымæй æз никуы фехъуыстон гуымиры ныхас, никуы йæм бафиппайдтон, мæ зæрдæхудты цæмæй бацыдаид, ахæм рафауинаг миниуæг. Симæ уыдис æрдзон уæздандзинадæй хай-джын, æцæг аристократ æмæ интеллигент. Раст ма ахæм уæздан сылгоймæгты тыххæй фыста номдзыд уырыссаг фыссæг Лев Толстой йæ уацмыс «Хæст æмæ фидыд»-ы. Уæдæ Симæ Ирыстоны æмæ суанг Цæгат Кавказы профессионалон фæндырдзæгъдджытæй иу кæй уыд, Гæздæнты Булатимæ æмæ Мыстулаты Иринæимæ нæ аивады тырыса бæрзонд кæй хаста, суанг йæ курдиатимæ Мæскуыйы æмæ Петербурджы аивадуарзджытæ зонгæ кæй уыдысты, уый дæр мæм кæддæриддæр æвзæрын кодта сæрыстырдзинады æнкъарæнтæ. Кæд не ‘хсæн нал ис, уæддæр æй арæх æрхъуыды кæнын. Ныр къорд азы кусын Сывæллæтты сфæлдыстады республикон галуаны æмæ фæсивæды ирон фæндыры аивадыл ахуыр кæнгæйæ æхсызгонæй фæпайда кæнын, Симæ йæ рæстæджы цы фæндырдзагъды нотæты æмбырдгонд рауагъта, уымæй, стæй Гæздæнты Булаты фыст чингуытæй. Реуазты Симæйы хуызæн курдиатæй хъæздыг, зæрдæйæ рæсугъд адæймæгтæ се ‘цæг дунемæ куы ацæуынц, уæд цыма Ирыстон мæгуырдæр фæвæййы, афтæ мæм фæкæсы. Фæлæ уыйхыгъд, сæ фæстæ цы фарны бæркад ныууадзынц, уый мах хъуамæ хæссæм фæлтæрæй-фæлтæрмæ. Уæд нæ аивады зиууæтты ном рох нæ уыдзæн».
Реуазты Симæйæн æрдз балæвар кодта аив зарджытæ фыссыны курдиат дæр. Абон дæр радио æмæ телеуынынадæй зæлынц, Че-джемты Æхсары, Кокайты Тотрадзы, Айларты Михалы æмдзæвгæтыл цы вокалон уацмыстæ ныффыста, уыдон. Зарынц сæ куыд профессионалон, афтæ хæдахуыр зарæггæнджытæ. Адæмы зæрдæмæ фæндаг ссардтой, зæгъгæ, куы зæгъæм, уæд нæ фæрæдидзыстæм. Арæх сæ фехъусæн вæййы радиойæ æмæ телеунынадæй, куывдты æмæ чындзæхсæвты, стыр бæрæгбæтты.
Симæйы æрдзон курдиатæн стыр аргъ кодтой нæ республикæйы культурæйы министрады разамонджытæ æмæ методисттæ дæр. Уыдоны хъæппæрисæй нæ республикæйы цы инструменталон конкурстæ уыд, уыдоны Реуазты Симæ архайдта куыд жюрийы уæнг. Æмæ-иу ам дæр, куыд æркасты архайæг къордты разамонджытæн, афтæ фæсивæдæн йæ бирæвæрсыг æмæ арф зонындзинæдтæ никуы бахæлæг кодта.
Канд курдиатджын фæндырдзæгъдæг нæ басгуыхт Ирыстонæн Реуазты Симæ. Фæлæ ма уыд хорз ныййарæг æмæ бæркадарм æфсин. Йæ цардæмбал, Фыдыбæстæйы стыр хæсты архайæг, Ирыстоны радио æмæ телеуынынады, киноаивады бындурæвæрджытæй иу, Есиаты Сулейманимæ схъомыл кодтой фæзминаг кæстæртæ. Уыдон дæр сæ хистæртау сты æгъдауджын æмæ бонзонгæ, рæстагæй фæллой кæныны, адæммæ рæсугъд зæрдæ дарыны зондыл хæст.
Номдзыд ирон фæндырдзæгъдæг, курдиатджын музыкант, композитор, рухстауæг, Æрыдоны кадджын гражданин Реуазты Симæ кæд не ‘хсæн нал ис, уæддæр, йæ фæстæ цы фарн ныууагъта, уый рухсæй нæ дзыллæйы зæрдæтæ уыдзысты хайджын, йæ ном та рох никуы уыдзæн.

ГАСАНТЫ Валери

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: