Паддзах Артур (Газета «Пульс Осетии» №24, июнь 2018)

КЪОРАТЫ Моникё,13-ём скъолайы
11-ём къласы ахуырдзау

Раджыма-раджы, зæххыл Хуыцау адæмы куы равзæрын кодта, уæд адæм цардысты тынг мæгуыр, архайдтой, цæмæй сæ цард фæхуыздæр кæной. Куыстой, амал кодтой сæхицæн хæринаг. Бонæй-бон хуыздæр кодта сæ цард. Рацыд цасдæр рæстæг, æмæ адæм хъæздыгдæр æмæ амондджындæр цард кæнын райдыдтой. Фæзынди хицæн паддзахæдтæ æмæ рæсугъд сахартæ.
Раст ахæм хъæздыг бæстæтæй иуы цардис æвзонг паддзах Артур, кæцы уыди тынг зондджын, ныфсджын æмæ тыхджын, фæлæ йын бинонтæ нæ уыд, æмæ уый тыххæй йæ адæм хъыг кодтой, уымæн æмæ сæ паддзахы бирæ уарзтой йæ рæстдзинады тыххæй.

Йæ бæстæйы адæм дæр уыдысты тынг æгъдауджын, сæ конд, сæ зонд, сæ уынд æмæ сæ тыхæн æмбал нæ уыд. Цардысты сæхи фæллойæ, никæй хъыгдардтой. Сæ хорзы кой айхъуысти дунетыл, канд сæ хъæздыгдзинады тыххæй нæ, фæлæ ма, сæ къухтæй цы диссаджы нывæфтыд дзаумæттæ арæзтой, уыдоны тыххæй дæр. Æндæр бæстæты цæрæг адæм арæхдæр цæуын райдыдтой уыцы диссаджы бæстæмæ.

Иуахæмы цавæрдæр дардбæстаг хъæздыг паддзах йæ рæсугъд чызгимæ йæ фæндаг ууылты ракодта. Æвзонг паддзах Артур сæ дзæбæх суазæг кодта. Чызджы рæсугъддзинад ын йе ёнцой фехæлдта, чызджы зæрдæмæ дæр фæцыд, фæлæ йын уым баззайæн нæ уыд, йæ фыдимæ аздæхт сæ бæстæмæ. Уыдоны ацыды фæстæ паддзах тынг æрæнкъард, хъыг кодта æдзух. Адæм фыццаг не ‘мбæрстой, сæ паддзахыл цы æрцыд, уый, фæлæ йæ куы базыдтой, уæд фæцыдысты хатæг уыцы паддзахмæ йæ чызджы тыххæй. Уыцы паддзахæн дæр æхсызгон уыд, ахæм лæппу-паддзах ын йæ чызджы кæй куры, уый, æмæ сразы. Скодтой дисса-джы чындзæхсæв, иу абонæй иннæ абонмæ фæбадтысты æмæ фæминас кодтой. Уæдæй фæстæмæ дыууæ паддзахады цардысты хæларæй.

Паддзах Артур йæ цардæй уыд райгонд, йæ адæм æй уарзтой. Райгуырд ын чызг æмæ лæппу. Чызгыл сæвæрдтой ном Ацырухс, лæппуйыл та Арсæмæг. Рæстæг цыд, æмæ сывæллæттæ бахъомыл сты. Сæ кой дæрдтыл айхъуыст, уæлдайдæр – чызджы рæсугъддзинад æмæ дисса-джы зонд. Чызгæн Хуыцауæй ратгæ уыдис ахæм диссаджы курдиат: æмбæрста мæргъты, сырдты æмæ бæлæсты сыфтæрты сусу-бусу, стæй ма, сæ бæстæйыл цы æрцæудзæн, уый рагацау зыдта æмæ-иу йæ фыды бафæдзæхста. Адæм дис кодтой сæ паддзахыл, кæцæй базоны уыцы хабæрттæ, зæгъгæ, фæлæ йæ паддзах нæ хъæр кодта, тарст йæ чызгæн, исчи йын исты фыдбылыз куы скæна, уымæй.

Чызгмæ курджытæ цыд æндæр бæстæтæй, фæлæ фыд ком нæ лæвæрдта. Уæд къулбадæг ус сфæнд кодта чызгæн исты саразын, фæлæ йæ чызг зыдта, цæмæ хъавы, уый. Къулбадæг ус цынæ арæзта, уæддæр йæ хинтæ æмæ кæлæнтæй ницы ра-уад. Æмæ бамбæрста, уый хуымæтæджы чызг кæй нæу, фæлæ алцы зонаг.

Паддзах йæ лæппуйæн ус æрхаста, райгуырд ын фаззон лæппутæ. Рæстæг цыд, паддзах Артур зæронд кодта æмæ тарст йæ чызг Ацырухсён исты стыр фыдбылызæй. Радта йæ моймæ йæ хуыздæр хæлары фыртæн. Паддзах йæ хæлары бафæдзæхста йæ чызджы курдиаты тыххæй, цæмæй-иу ын чызг цы зæгъа, уый паддзах Артурæн хъусын кæна. Фыццаг-иу ын æй фехъусын кодта, фæлæ йын æй куыдфæстагмæ нал хъæр кодта. Ацырухс тыхсти, йæ фыдыл-иу исты фыдбылыз куы æрцыд, уæд, æмæ æнкъард кодта. Мæнæ та къулбадæг ус сфæнд кодта Ацырухсæн йе ‘фсымæры ус æмæ сывæллæтты фесафын. Адавын сæ кодта æмæ сæ тар хъæды аппæрстой. Паддзахы лæппу куыд нæ æнкъард кодта йæ бинонты сæфтыл, кæм сæ нæ агуырдта, фæлæ сын сæ фæд дæр нал ссардта. Ацырухс та йæ зыдта, фæлæ сын æй куыд фехъусын кæна, уый нæ зыдта.

Уыцы рæстæг зæрватыччытæ сæ ахстоны сæр абадтысты æмæ цъыбар-цъыбур кæнынц. Чызг сæм хъусы, йæ цæссыг згъæлы йæ чындз æмæ йе ‘фсымæры хъæбулты тæригъæдæй. Зæрватыкк дзуры, зæгъгæ, мад йæ хъæбулты хæссы, хъæды цы гагадыргътæ зайы, уыдонæй, ноджы ма мадæн йе ‘нæниздзинад фæцудыдта. Куыд ын баххуыс кæнæм, уый мах нæ зонæм. Уæд сæм Ацырухс сæхи æвзагыл сдзырдта æмæ сын балæгъстæ кодта, цæмæй сын ахæссой фыстæг æмæ хос. Зæрватыччытæ сразы сты. Чызг ма сын бафæдзæхста, цæмæй мадæн хос баназын кæной, æмæ уый, раздæр куыд уыд, афтæ фестдзæн. Ахастой чызджы фыстæг æмæ хос. Радтой сæ сылгоймагмæ, уый фыстæг бакаст, хос банызта æмæ куыд уыд, уымæй авд ахæмы хуыздæр фестад. Сарёзта хæдзар йæхицæн хъæды æмæ уым цард, Ацырухс сын æххуыс кодта, афтæмæй.

Лæппутæ рахъомыл сты. Иуахæмы бадзырдтой сæ мадмæ: «Цом æмæ нæ фыды паддзахад бабæрæг кæнæм. Ныр лæгтæ стæм æмæ ныл ничиуал фæтых уыдзæн». Араст сты, уæдæ цы уыдаид. Ссардтой сæ фыдыхо Ацырухсы, тынг фæцинтæ кодтой кæрæдзиуыл.

Ацырухс сæ бакодта йе ‘фсымæр Арсæмæджы цурмæ. Паддзах сæм бирæ фæкаст, нæ йæ уырныдта, йæ сæфт бинонтæ сты, уый. Фæлæ йæ йæ зæрдæ уæддæр æмбæрста…
Йæ хъæбысы сæ ныккодта, фырцинæй йæ цæссыг æркалд. Арвыста хонджытæ æнæхъæн паддзахадмæ, стыр куывд скодтой. Адæм тынг цин кодтой сæ уарзон паддзахы бинонты фæзындыл.
Къулбадæг усæн дæр паддзах нал рахаста марыны тæрхон, фæлæ йæ йæ паддзахадæй атардта.

Афтæмæй амондджын бинонтæ абон дæр ма цæрынц æмæ хæрынц. Уыдоны æрцыдмæ сымах дæр æнæниз æмæ амондджынæй цæрут.

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: