Иры намысджын хъæбулты кадæн (Газета “Пульс Осетии” №12, март 2018)

Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон университеты профессор, журналистикæйы факультеты кафедрæйы сæргълæууæг, РЦИ–Аланийы ахуырады сгуыхт кусæг Тедтойты Зинæ 40 азæй фылдæр уæхскуæзæй архайы зонады æмæ ахуырады къабазы. Йæ сисы бынæй цы наукон æрмæджытæ рацæуы, уыдон кæддæриддæр вæййынц мидисæй æмæ хъуыдыйæ бындурон æмæ хæрзарæзт, факттæй хъæздыг. Йæ монографитæ «Лауреаты государственной премии имени Коста Хетагурова», «Венок бессмертия», «Уырыссаг фысджытæ ирон литературæйы», «Первая осетинская печатная книга» раджы ссардтой уæрæх фæндаг зонад æмæ рухсады зиууæтты зæрдæтæм. Уымæй уæлдай Зинæйы арæзт дзырдуæттæй æхсызгонæй пайда кæнынц нæ республикæйы уæлдæр æмæ астæуккаг скъолаты ахуыргæнджытæ, студенттæ æмæ ахуырдзаутæ. Ахуыргонд ма йæ рухстауæн æмæ зонадон архайды ахсджиагыл нымайы, уырыссаг æмæ дунейы литературæйы классикты уацмыстæй алы рæстæджыты ирон æвзагмæ тæлмацгонд чи æрцыд, уыдон бæстон кæнын æмæ сæ хицæн чингуытæй уадзыны хъуыддаг. Æмæ йæ кæны зæрдиагæй. Ныридæгæн йæ архайды руаджы ирон æвзагыл рухс федтой Лев Толстойы, Антон Чеховы, Николай Гоголы, Николай Некрасовы, Максим Горькийы, Михаил Лермонтовы уацмысты æмбырдгæндтæ. Зинаидæйы удвæллойæн стыр аргъ кæнынц, ацы фысджытæн нæ бæстæйы алы рæтты цы мемориалон музейтæ ис, уыдоны разамонджытæ æмæ наукон кусджытæ. Бирæ хæттыты ЦИПУ-йы ректоратмæ Зинæйы номыл æрбарвитынц арфæйы фыстæджытæ. Йæ арæзт чингуытæ хаст æрцыдысты Америчы Иугонд Штатты конгрессы библиотекæйы фондтæм. Зинæ у хуыздæр наукон чиныг ныффыссынæй æппæтуæрæсеон конкурсы фондз хатты уæлахиздзау!
Æрæджы та бацæттæ кодта, нæ ирон литературæйы зиууæттæ Æмбалты Цоцко, Гæдиаты Цомахъ, Дзанайты Иван, Плиты Грис, Цæрукъаты Алыксандр, Джусойты Нафи, Хъодзаты Æхсар, Дзасохты Музафер, Ходы Комал, Кокайты Тотрадз, Хаджеты Таймураз алы рæстæджыты дунеон литературæйы классикты уацмыстæй ирон æвзагмæ кæй ратæлмац кодтой, уыдонæй хицæн гуырахстджын чиныг «Цæры æмæ æнусты цæрдзæн сæ намыс» (Зинæ йæ ацы чиныгæй ссардта Иры номдзыд фырттæ Джусойты Нафи æмæ Джыккайты Шамилы рухс нæмттæ). Чиныг мыхуыры рацыд æрæджы ЦИПУ-йы рауагъдадон-полиграфион центры. Бакæсæн дзы ис Фридрих Шиллеры, Виктор Гюгойы, Вильгельм Либкнехты, Горацийы, Хафизы, Иоганн Вольфганг Гетейы, Генрих Гейнейы, Ганс Гриммельсгаузены, Лу Сины, Вильям Шекспиры, Адам Мицкевичы, Джанни Родарийы, Софоклы, Омар Хайамы, Рафаэль Альбертийы, Проспер Меримейы, Эдгар Аллан Пойы, Эдмон Ростаны, Франческо Петраркæйы, Джованни Боккаччойы, Микеланджело Буонарротийы, Гарсия Лоркæйы, Шандор Петефийы, Эрнст Хемингуэйы æмдзæвгæтæ, радзырдтæ, романæй скъуыддзаг, пьесæтæ, сонеттæ. Ацы чиныджы стыр æмæ мидисджын разныхасы Тедтойты Зинæ иртасы æмæ бæлвырд зæгъы, ирон æвзагмæ тæлмацгонд уацмыстæ рагæй дæр хорзæй кæй зынынц фысджытæ, поэттæ æмæ чиныгкæсджыты миддунейыл, сæ зондахастыл, уый, сæ ахадындзинад стыр кæй у, стæй не ‘взаджы рæзтæн æмæ литературон процессæн æнæмæнг хъæугæ кæй сты, уый дæр. Тæлмацты тексттæ Зинаидæ æрæмбырд кодта Национ наукон æмæ ЦИПУ-йы библиотекæты фондты. Йæ зæрдиаг куысты йын стыр æххуыс фесты чиныджы редактор Дзанайты Иринæ, Национ наукон библиотекæйы хайады сæргълæууæг, Цæгат Ирыстоны культурæйы сгуыхт кусæг Мадзаты Еленæ, газет «Северная Осетия»-йы сæрмагонд уацхæссæг, филологон наукæты кандидат Тъехты Тамерлан, Тедеты Зæлинæ æмæ бæстæзонæг Людмила Хмелева.
Ног чиныг «Цæры æмæ æнусты цæрдзæн сæ намыс»-ыл æхсызгонæй сæмбæлдзысты канд чиныгкæсджытæ нæ, фæлæ зонадон кусджытæ, ахуыргæндтæ, ахуыргæнджытæ æмæ
аспиранттæ, студенттæ æмæ скъола-дзаутæ. Йæ тираж у 300 экземпляры. Куыд мидисæй, афтæ бакастæй дæр чиныг рауад иттæг аив æмæ зæрдæмæдзæугæ.
Æмæ ма зындгонд ахуыргонд Тедтойты Зинæ, уæлдæр амынд чиныгæй уæлдай, ирон дзырдаивадæн æцæг аргъгæнджытæн ракодта дыккаг æхсызгон лæвар. Комкоммæ дзургæйæ та рауагъта Иры номдзыд хъæбултæ Джусойты Нафи æмæ Джыккайты Шамилы цард æмæ бирæвæрсыг сфæлдыстадон, зонадон æмæ рухстауæн-æхсæнадон архайдыл дзурæг чиныг «Хур у мæлæтæй тыхджындæр». Уый дæр мыхуыры рацыд ЦИПУ-йы рауагъдады. Чи йæ бакæса, уыдоны цæстытыл ирд æмæ уырнинагæй, хæрзæххæстæй ауайдзысты Нафи æмæ Шамилы рухс сурæттæ, сæ зæрдыл ногæй æрлæудзысты сæ нæмттæ. Æмæ, кæй зæгъын æй хъæуы, банкъардзысты ноджы хуыздæр, ацы дыууæ фæрнджын лæджы Ирыстоны дзыллæйæн цас хæрзты бацыдысты, бахъуыды бон нæ адæмæн сæ ныфс, сæ фæдисонтæ кæй уыдысты, куысты æмæ цины бонты зæрдиаг, уæхскуæз, уæлтых зиууæттæ æмæ хурвæлыст зарæггæнджытæ, нæ фарны фидиуджытæ кæй басгуыхтысты, уый. Царды сæ алы хъуыддаг дæр нæ дзыллæйы цардимæ баст кæй уыд, рæстагæй кæй цардысты, алцæмæй дæр нын тæхудиаг æмæ фæзминаг кæй уыдысты, уый.
Ног чиныг «Хур у мæлæтæй тыхджындæр» арæзт у дыууæ хайæ. Фыццагмæ бацыдысты Джусойты Нафийы тыххæй æрмæджытæ. Дыккаджы та бакæсæн ис Джыккайты Шамилы номимæ баст поэтикон, наукон, литературон-сфæлдыстадон æрмæджытæ. Фыст та æрцыдысты фæстаг дæс азы дæргъы. Сæ автортæ сты зындгонд политиктæ æмæ æхсæнадон архайджытæ, дыууæ Ирыстоны сфæлдыстадон, зонадон интеллигенцийы минæвæрттæ: Битарты Вячеслав, Бибылты Анатоли, Цæрукъаты Алыксандр, Гаглойты Федыр, Цыбырты Людвиг, Хъодалаты Герсан, Хæмыцаты Албег, Цгъойты Хазби, Малиты Хасан, Соттиты Риммæ, Хадыхъаты Фатимæ, Хабæты Риммæ æмæ бирæ æндæртæ.
Чиныг «Хур у мæлæтæй тыхджындæр»-ы саразæг профессор Тедтойты Зинæ стыр бузныг зæгъы, йæ арфæйаг хъуыддаджы йæ фарсмæ чи æрбалæууыд уыдонæн: æрыгон поэт, газет «Рæстдзинад»-ы сæрмагонд уацхæссæг, Хъамбердиаты Мысосты номыл республикон премийы лауреат, чиныджы редактор Касаты Аслæнбегæн, корректортæ Хъыргъаты Анжелæ æмæ Асаты Натальяйæн. Æхсызгонæй йыл сæмбæлдысты куыд чиныгкæстытæ, афтæ зонады æмæ рухсады кусджытæ, Нафи æмæ Шамилы сфæлдыстад иртасджытæ, аспиранттæ, студенттæ, скъоладзаутæ.
ЦИПУ-йы профессор,  журналистикæ-йы факультеты кафедрæйы сæргълæу-уæг Тедтойты Зинæйæн нæ зæрдæ зæгъы æнæниздзинад æмæ ног сфæлдыстадон æмæ зонадон уæлахизтæ. Йæ арæзт чингуытæ та фæндараст фæуæнт нæ дзыллæйы зонд æмæ зæрдæты рæ-бинагдæр æвæрæнтæм!

ГАСАНТЫ Валери

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: