Бузныг, Иринæ! (Газета «Пульс Осетии» №3,  январь 2018)

Зæххы риуы бæркады номыл иу хоры нæмыг чи аппæрста, уый дæр дзæгъæлы нæ фæцард. Фæлæ адæймаджы йæ удварны рухсæй хайджын чи кæны æмæ йæ зæрдæйы хорзæхæй дзыллæйы зæрдæтæм фæндаг чи ары, уымæн æцæг фæрнджын удгоймаг (личность) аргъ æмæ кад куыд нæ хъуамæ кæна! Ахæм кады аккагыл æз кæддæриддæр нымайын фыццаджыдæр йæ рæсугъд, фæлмæн æмæ æнкъараг зæрдæйы æвæрццæг миниуджыты фæрцы Цæгат Ирыстоны адæмон поэт, нæ республикæйы культурæйы сгуыхт кусæг, УФ-йы журналистты æмæ фысджыты Цæдисты уæнг, публицист, журналист, тæлмацгæнæг Гуырдзыбегты Иринæйы. Æрæджы йын йæ кадджын юбилей сбæрæг кодтой Национ наукон библиотекæйы (кад æмæ радæй дзы кусы бирæ азты дæргъы). Фидарæй мæ бон зæгъын у, кæд мæ риуы сфæлдыстадон куыстмæ тырнындзинад ис, уæд уыцы табуйаг артыл удцырыны зынг æфтауæг уыд Иринæйы кадджын æмæ намысджын фыд, æхсарджын хæстон лæг, номдзыд ирон композитор, æхсæнадон архайæг, УСФСР-йы аивæдты сгуыхт архайæг Гуырдзыбегты Георгий (Зауырбег). Уый та цы хуызы? Цæвиттон, æз ахуыр кодтон Дзæуджыхъæуы Дзанайты Иваны номыл 1-æм астæуккаг скъолайы. Уым мын цы ахуыргæнджытæ уыд, уыдонимæ абон зæрдæрайгæйæ æрхъуыды кæнын нæ музыкалон аивады ахуыргæнæг Хъараты Олимпиадæйы (рухсаг уæд). Уый-иу нын йæ урокты ирон æмæ уырыссаг композиторты фыст зарджытæ арæх зарыд. Искуы иу хатт дзы-иу фæсарæйнаг вокалон композицитæ дæр фæци. Цыппæрæм къласæй фæстæмæ та нын алы урокмæ дæр хаста Гуырдзыбегты Георгийы фыст зарджыты чиныг «Горы родные». Æмæ-иу нын зæрдиагæй амыдта ацы æмбырдгондæй сæйрагдæр «Ирон вальс», «Чызгаймæ», «Песня о родном городе» «Бæрæгбоны зарæг» (Георгийæн йæхи фыст симды мотивыл). Олимпиадæмæ уыди суанг ирон æмæ уырыссаг поэтты æмдзæвгæтæм музыкæ æрхъуыды кæныны курдиат. Æз абоны онг зæрдæвæрдæй зонын, нæртон Къостайы «Азар»-мæ цы рæсугъд музыкæ æрхъуыды кодта, уый. Йæ фæрцы зарæг цы у, музыкæйæн нæ царды цы стыр ахадындзинад ис, уый кæй бамбæрстон, уый мæм кæсы стыр хæрзиуæгау зынаргъ æмæ кадджын. Фыццаг хатт йæ фæрцы базыдтон, ирон фыдæлтыккон хъæбатырты зарæг цы у, уый дæр. 9-æм майы бæрæгбоны изæры не скъолайы зарæггæнæг фæсивæдимæ акодтон Иры номдзыд хъæбул Плиты Иссæйы зарæг. Цæмæй æнхъæл уыдтæн, æмæ скъолайы цы ирон номдзыд композитор Гуыр-дзыбегты Георгийы уацмыстæ ахуыр кæнын, уый хæдзарвæндагæй, йæ цотæй искæимæ базонгæ уыдзынæн, сæхæдæг мын мæ фыццаг сфæлдыстадон къахдзæфты æххуысгæнæг кæй уыдзысты. Фæлæ мæ Дунесфæлдисæг ме сфæлдыстадон фæндагыл Иринæйыл кæй амбæлын кодта, йæ сыгъдæг æмæ æргом зæрдæйы рухсæй хайджын кæй дæн, уыцы хæрзтæн аргъ нæй. Скъола каст нæма фæдæн, афтæ йын балхæдтон йе ‘мдзæвгæты чиныг «Струны времени» (ныртæккæ дæр мæхимæ ис, мæ библиотекæйы!). Уымæй чысыл фæстæдæр Сывæллæтты сфæлдыстады республикон галуаны литературон уазæгуаты сæргълæууæг, УФ-йы ахуырады кадджын кусæг Мурадова Сима, сфæнд кодта Иринæйы æрбахонын. Тынг хъарм æмæ хорз фембæлд рауад. Зындгонд поэт немæ ныхас кодта сфæлдыстадон куысты сусæгдзинæдтыл, аивады, культурæйы, литературæйы ахадындзинадыл, каст нын йе ‘мдзæвгæтæ. Мах дæр уæдæ Иринæйы не сфæлдыстадон фыццаг къахдзæфтимæ базонгæ кодтам æхсызгонæй. Нæ хистæр æмсис хæлар не ‘ппæтæн дæр арфæ ракодта. Загъта, зæгъгæ, поэзийы, аивады сæйрагдæр æргом æмæ зæрдиаг куыст кæнын кæй хъæуы, уый. Фембæлды кæрон æм уæздан æмæ æфсæрмдзастæй нæхи хæстæгдæр байстам æз æмæ Хуыгаты Алыксандр. Уый нæм мидбылты бахудт. Немæ базонгæ ис, аныхас кодта немæ. Йæ ныхас куы фæци, уæд æм автограф æрæвæрыны тыххæй радтон йæхи æмдзæвгæты чиныг «Струны времени». Уый дзы стыр æхсызгонæй ныффыста мæнæ ацы арфæйы ныхæстæ-фæдзæхсæнтæ: «Молодому и талантливому поэту Валерию Гасанову! Пиши, публикуй, читай стихи, с ними жить легче». Уыдон уыдысты Иринæйы фыццаг фæдзæхсæнтæ мæнæн – райдайгæ авторæн. Уый фæстæ ЦИПУ-йы ирон филологийы факультеты куы ахуыр кодтон, уæд ноджы арæхдæр æмбæлын райдыдтон Иринæимæ. 2005 азы мын иронæй уырыссаг æвзагмæ раивта ме ‘мдзæвгæ номдзыд ирон композитор, фольклорист, ахуыргонд Æлборты Феликсы тыххæй. Уымæй мын ракодта æнæнхъæлæджы стыр лæвар. Уый уыд уырыссаг æвзагмæ мæхи фыст æмдзæвгæтæй фыцццаг тæлмац. Æз уæд ахуыр кодтон ЦИПУ-йы ирон филологийы факультеты æртыккаг курсы. Фæстæдæр ацы тæлмацгонд текстыл иттæг аив музыкæ ныффыста номдзыд композиторы курдиатджындæр ахуыргæнинаг, рухстауæг Дзаттиаты Уаккайы чызг Зæлинæ. Иринæйы уыцы лæваримæ æз архайдтон Æлборты Феликсы райгуырдыл 70 азы сæххæсты мысæн изæры. Уый арæзт æрцыд нæ Республикон паддзахадон филармонийы. Уым базонгæ дæн Иринæйы цадæмбал УФ-йы сгуыхт геолог, æцæг ирон лæг, бирæвæрсыг æмæ арф зонындзинæдты хицау Цогойты Олегимæ. (Рухсаг уæд!) Мемæ филармонийы аив тыргъы цы уæздан ныхас кодта, уый ма мæ цæстытыл уайы. Уый уыди цæугæ энциклопеди. Æмæ мын нæ ныхасы фæстæ йæхи къамисæнæй суанг ма мæ къам дæр систа Цæгат Ирыстоны адæмон артисттæ Марина Ядых æмæ зындгонд фæндырдзæгъдæг, мæ хорз хæлар, Дзуццаты Сосланимæ.
Æз мæ хъысмæтæй бузныг дæн Иринæйы хуызæн фæрнджын, зæрдæйæ хъæздыг, зонд æмæ курдиатæй стыр хайджын адæймагимæ зонгæ кæй дæн, уымæй. Никуы ницæмæй мын фæриссын кодта мæ зæрдæ. Не ‘хсæн ис хъарм, фæлмæн ахастдзинæдтæ. Йе ‘ххуыс мæ кæм бахъæуы, уым кæддæриддæр вæййы мæ фарсмæ. Æз ацы æрмæджы йæ курдиаты ахадындзинадыл æрныхас кæныны хæс мæхимæ нæ исын. Фæлæ йæ æргомæй зæгъын. Иринæ цы хъуыддаджы сæр æрлæууа, уым вæййы фарн! Йæ поэтикон, публицистикон хотых – фыссæн сис – Ирыстонæн у бахъуыды бон фæдисон, рухс тыхтæ цæмæй хæрам тыхтыл фæуæлахиз уой, уымæ сидæг дзæнгæрæг, зæллангхъæлæс фидиуæг! Йæ фыд Георгиимæ (Зауырбегимæ) цы зарджытæ ныффыста, уыдонæй та йæ миддунейы аивдзинады фæрцы æввахс лæууы номдзыд советон композитор Александра Пахмутова æмæ зындгонд уырыссаг поэт Александр Добронравовы сфæлдыстадон æрмдзæфмæ. Мæ зæрдæ мæм афтæ дзуры, æмæ Иринæ йæ цард æмæ йе сфæлдыстады фæндæгтæ бары йе ‘мсис хæлæрттæ Юлия Друнина æмæ Хостыхъоты Зинæйы зонды æмæ сфæлдыстадон куысты бæрцбарæнтæй. Кæддæридæр аргъ кодта æмæ кæны сæ ирд курдиатæн, зондæн æмæ рухс нæмттæн. Сæ дыууæйы дæр мысы йе сфæлдыстады азфысты, ныффыста сыл зæрдæмæхъаргæ æмдзæвгæтæ. Уыдон рай-хъуыстысты йæ юбилейон изæры, фæкæсы сæ æндæр аивадон изæрты дæр.
Иринæйы удыхъæды фæзминаг миниуджыты тыххæй дзургæйæ ма зæгъдзынæн уый, мæ хорз хистæр хæлар бирæ рæстæг кæй фæкуыста партион æмæ хицауадон бæрнон бынæтты дæр. Фæлæ йæ никуы ферох, йæ адæмы раз ыл цы арфæйаг, фæлæ зын хæс æвæрд ис, уый. Йæ уд, йæ цæст – æвæрæз адæймагæн хорзы бацæуын, курдиатджын кæстæрыл бацин кæнын, йæ фыццаг сфæлдыстадон фæлварæнты йын баххуыс кæнын. Æмæ йын ноджы фылдæр æнтысæд!
Мæ ныхас та фæуыдзынæн Гуырдзыбегты Иринæйæн арфæйы хуызы цы ‘мдзæвгæ ныффыстон, уымæй:

Гуырдзыбегты Иринæйæн

Ды курдиат рахастай гуырдзæй
Æмæ йæ Ирыл хорзæй тауыс,
Дæ дзырдмæ фау æрхæссæн нæй,
Кæныс фæлитойтыл уæлахиз!
Дæ фыд Зауырбег, мад Сусаннæ,
Æфсымæр Леониды фаг
Рæсугъд дзырдтæ, зæгъ, кæм арæм, –
Нывæстой Иры хурвæндаг.
Уæдæ цы зарджытæ ныффыстай, –
Фæлтæртæ сæ рæсугъдæй зарынц.
Дæхæдæг бирæ азты, Ирæ,
Дæ уд нæ амондыл куы хъарыс.
Дæ цардæмбал уæздан Олегæн
Йæ куыст фæзминаг уыд бæгуыдæр,
Схастат диссаджы хъæбултæ,
Цæдисон басгуыхтысты хурæн!
Дæ тæлмацтæм, дæ поэзимæ
Æппындæр ничи ‘рхæсдзæн фау,
Хæссыс поэты ном цытимæ,
Æмæ дыл ауды Хуыцау!

Гасанты Валери

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: