Фыдкой, фыдæвзаг дуртæ дæр халынц (Газета «Пульс Осетии» №50, декабрь 2017)

Æрæджы газет «Рæстдзинад»-ы, Чындзæхсæвты мæйы 15 бон, Томайты Елмырзæйы уацхъуыд «Дзырд «чъири»-йы рæстдзинады тыххæй» куы бакастæн, уæд мæ уый сразæнгард кодта, æмæ æргом хæссын мæ талæнтæ газеткæсджыты размæ.
Æргом зæгъын, кæд Томайы-фыртимæ мах лæгæй-лæгмæ зонгæ не стæм, уæддæр мын йæ ном рагæй зонгæ у. Мæнæ йын газет «Пульс Осетия»-йы «Куыд растдæр у?», зæгъгæ, ахæм сæргондимæ цы æрмæг рацыд, уымæй. Мæ зæрдыл ма хорз лæууынц, Томайы-фырт донмæ цы фаутæ хаста æмæ цы æнæууылд ныхæстæ кодта, уыдон.
Æрхæсдзынæн уыцы уацхъуыдæй скъуыддзаг: «Гъеныр донæй куынæ сомы кæнынц, куынæ дзы ард хæрынц, куынæ йæм кувгæ кæнынц, куынæ дзы кувгæ кæнынц. Мæнæ фынгыл цы фæллой фæхæлар кæнынц мардæн, уым дæр дон фæстагмæ куы акалынц зæхмæ...»
Дон царддæтæг кæй у, æнæ донæй нæдæр зайæгойтæн, нæдæр цæрæгойтæн фæцæрæн кæй нæй, уый, Томайы-фырт, дæуæн, æвæццæгæн, зонгæ нæу æмæ йæ фаутæ æмæ хахуырты бын уый тыххæй фæкодтай. Иннæрдыгæй та зонгæ дæр нæ кæныс, донæй кувгæ дæр кæй кæнынц, мардæн дзы хæлар дæр кæй кæнынц, уый. Стæй, мардæн цы дон ныххæлар кæнынц, уый нуазгæ нæ акæнынц, фæлæ йæ искуы сыгъдæг ран фæкъул кæнынц æмæ уый дæр цæй нысанæн конд цæуы, уый дæуæн дæ фæсонæрхæджы дæр нæй. Мæнмæ афтæ кæсы, цыма ды зноны лæппу нал дæ, фæлæ йæ кары чи бацыд, ахæм лæг дæ, æмæ уыдон нæ зонын дæуæн æгады йеддæмæ кады хос не сты. Кæд сæ нæ зоныс, уæд дæ цы гуыбынниз лæмары, тыхбегара дыл, мыййаг, куы нæ ис, чи дæ фыссæг кæны? Цæмæн дæ ферох фыдæлтыккон æмбисонд «Кæд дур æхсын нæ зоныс, уæд æй ма æхс, кæннод дзы дæ къæбут ныццæвдзынæ»? Æрæджы газет «Рæстдзинад»-ы цы æрмæг ныммыхуыр кодтай мæ уацхъуыды фæдыл, уым ды мæнмæ хъавыдтæ, фæлæ дзы дæхи къæбут цæф баййæфта, фыдкой, фыдæвзаг æмæ æдзæлгъæд ныхæстæ кæй кæныс, уымæй. Æмæ та адæймаг ам дæр куыннæ хъуамæ æрымыса фыдæлтыккон æмбисонд: «Кæд дæхицæн кас кæнын нæ зоныс, уæд искæмæн сир кæнын цæмæн амоныс?!!»
Цæмæй мæ ныхæстæн бындур уа, уый тыххæй байхъусæм Беслæныхъæуы цæрæг, Ирыстоны кадджындæр хистæр Дзуццаты Черменмæ, цымæ цы зæгъы доны тыххæй: «Æз мæ хæдзары ме ‘ртæ кæрдзыны скувын донæй».
2017 азы, сусæны мæйы 8 бон газет «Рæстдзинад»-ы ирон æгъдæутты Пехуымпар Цгъойты Хазби йæ уац-хъуыд, «Хетæджы Уастырджи»-йы фыссы: «Къохæн йæ хуылфы, стæй йæ хурныгуылæн фарс цы суадæттæ уыд, уыдоны сатæг донæй дæр Уастырджимæ кувгæ кодтой». Хъусыс, Елмырза, донæй кувгæ кодтой! Хетæджы Уастырджи дæ фарсмæ куы ис, уæд уый куыннæ зоныс?! Æрхæсдзынæн дæнцæгтæ чиныг «Ирон диссæгтæ æмæ æмбисæндтæ»-йæ, автортæ: Айларты Измаил, Гæджынаты Риммæ æмæ Кцойты Риммæ (Дзæуджыхъæу, 2006 аз).
19 фарс: Дон куы нуазай, уæддæр Хуыцауы ном ссар (ома скув).
368 фарс: Донæй дæр ма доны зæдты ном ссарынц (ома дзы доны зæдтæм скувынц).
590 фарс: Дон куы нуазат, уæддæр дзы Хуыцауы æгас зæгъ æмæ марды ном ссар.
Ноджыдæр ма æрхæсдзынæн дæнцæгæн дзæнæты бадинаг, нæ куырыхон фыссæг Хозиты Федыры чиныг «Ирон фæндыры æгъдæуттæ»-й.
11 фарс: Хур тымбыл æмæ таваг кæй у, æппæт дуне кæй рухс кæны, зæхх хъæздыг æмæ бындурон кæй у, цæрæгойæ-зайæгойæ се ‘ппæты дæр кæй хæссы, дон зæххылцæрæг адæмы кæй сыгъдæг кæны, цæрæгойæ-зайæгойæ се ‘ппæты дæр кæй æфсады, кувинагæй-хæринагæй алцыдæр уый руаджы кæй цæттæгонд цæуы, уымæ гæсгæ ирон адæм хур, зæхх æмæ доны номыл кæнынц хурау тымбыл, зæххау хъæздыг (цыхтджын, фыдджын, картофджын, цæхæраджын, насджын, къабускаджын æмæ а.д.) æртæ уæливыхы.
Ныр та кæндты мидæг дон цы нысан кæны, уый фæдыл цалдæр ныхасы.
Ирон адæмы уырнынадмæ гæсгæ, адæймаг йæ рухс дунейæ куы ахицæн вæййы æмæ йæ æнусон бынатыл куы сæмбæлы, уæд уым дæр цæргæ фæкæны, æрмæст æндæр цардыуагæй, Барастыры æгъдæуттæм гæсгæ. Æмæ цæмæй хæрд æмæ нозт хъуаг ма уа, уый тыххæй йын ныххæлар кæнынц, цы фынджыдзаг æрцæттæ кæнынц, уый. Хæлар кæнын хъæуы æнæмæнг донæй, уымæн æмæ мæрдтæмдзæуæг фæстагмæ дон бацагуры, стæй доны хъæстæ куы фæвæййы, уæд йæ рухс дунейæ ахицæн вæййы.
Ныр мæ фæстагмæ бафæндыд базонын (дæхи загъдау), цавæр куырыхон лæгæй фехъуыстай, кæнæ цавæр чиныджы кæнæ газеты бакастæ, цæмæй дон афтæ фауай æмæ йæ дæлдзиныг кæнай, уый тыххæй?! Æви уый, дæхи зонындзиндты къæбиц афтæ цола кæй у, уый фæстиуæг у?!
Къостайы загъдау, дзырд кæддæриддæр дзырд сайы. Джеоргуыбайы мæйы 15 бон дын газет «Рæстдзинад»-ы цы æрмæг рацыд, «Дзырд «чъири»-йы рæстдзинады тыххæй», уый фæдыл уыдзысты мæ хъуыдытæ.
Томайы-фырт, дæуæн дæ зæрдæмæ нæ цæуы, æз афтæ кæй ныффыстон газет «Стыр Ныхас»-ы, «Чъири» æндæр адæмыхатты æвзагæй æрбайсгæ кæй у æмæ «марг» кæй нысан кæны, уый. Фæнды дæ базонын, кæцы куырыхон хистæрæй фехъуыстон кæнæ кæцы ирон фыссæджы чиныджы бакастæн, дзырд «чъири» марг, низ кæй амоны, уый?
Фыццаг уал байхъусæм Дзуццаты Черменмæ.
Иуæй иу адæймæгты фæнды, цæмæй нæ фыдæлты æртæ кæрдзынæн сæ ном ивд æрцæуа, æмæ сæ хонын райдыдтам «чъиритæ», æмæ уый мæнмæ раст нæ кæсы, уымæн æмæ дзы ницавæр мидис æвæрд ис, афтид хъуыды у. Куыд фидауы уый, нæ фыдæлтæ æнусты дæргъы сæ дзуæртты нæмттæ цæмæй ардтой, сæ зиантæн та хæлар цæмæй кодтой, уыцы кæрдзынты номыл дæ къух ауигъ æмæ сæ кæйдæр фæрссаг дзырды номæй хонын райдай?! Нæ рагфыдæлтæ Стыр Хуыцау, йе сконд зæдтæм, дауджытæм æмæ Уæларвон тыхтæм куывтой, табу кодтой фæнычы фых хъæбæрхоры ссадæй конд æртæ кæрдзынæй (уæд нартхор нæма фæзынд).
Цард размæ куыд цæуы, афтæ йемæ хæссы ивддзинæдтæ дæр. Нæ рагфыдæлтæм сæ арты, агуаты сæрмæ фæзынд тъæпæн дурæй къæй, æмæ сæ кæрдзынтæ фæнычы нал фыхтой, фæлæ сæ къæйыл фыцын райдыдтой. Уæдмæ нæ фыдæлтæм фæзынд нартхор æмæ мæнæуы ссæдтæ, æмæ кæрдзыны мидæг цыхт æвæрын райдыдтой, æмæ сæ конд дæр, сæ уынд дæр дзæвгар фæрæсугъддæр сты, æмæ сæ къæйыл фыхтой. Афтæ нæ фыдæлты æртæ кæрдзыныл фæрссаг ном бадын райдыдта æмæ сæ хонын райдыдтой «чъиритæ».
Абон, райсом, стæй фидæны дæр нæ фынджы сæр хъуамæ уа æрмæстдæр ирон кæрдзын. Уый нын фыдæлтæй баззайгæ фæтк у, æмæ йæ цæстыгагуыйау хъахъхъæнын хъæуы, нæ йæ хъæуы дзырддаг кæнын. Рох нæ хъуамæ макæмæй уа, уыцы фæтк аивыны бар лæвæрд кæй никæмæн ис, уый.
Газет «Рахизфарсы цард»-ы 2 февралы 2017 азы мыхуыры рацыд СССР Цæдисы æмæ Уæрæсейы журналистты Цæдисы уæнг, майдантæ «За доблестный труд», «В ознаменование 100-летия со дня рождения В.И. Ленина», æмæ «Чъири Намысæн»-æй хорзæхджынгонд Хъаныхъуаты Савелийы уацхъуыд «Зæронд журналисты хъуыдытæ ирон æвзаджы хъысмæтыл», зæгъгæ, ахæм сæргондимæ.
Уый фыссы: Мæнæн зын у, ирон дзырдтæ нæм кæцæй æмæ кæмæй æрбацыдысты, уыцы фарстатыл ахуыргæндтимæ дзурын. Гуыриаты Тамерлан «Цыбыр ирон-уырыссаг дзырдуат»-ы (Дзæуджыхъæу, 2003 аз) фыссы: «Чъири – пирог с начинкой», афтæмæй та, дам, иу гуырдзиаг фыдыус йæ ирон лæджы чызгæн цыхтджын, уæливых (хæбизджын) лæвæрдта æмæ йын афтæ:
«Гъа, мæ къона, мæ чъири ахæр» (чъири гуырдзиагау – низ, рын). Ома, мæ низтæ, мæ рынтæ ахæр. Чызгмæ хорз фæкаст æмæ æппæлыд, мæ ног мад мын ахæм хорз чъири бахæрын кодта æмæ диссаг. Ацы рæнхъытæ чи бакæса, уымæн цæуылнæ ис бар фидарæй зæгъын, «чъири» низ кæй нысан кæны, уый?!!
Томайы-фырт, ды мæн æнæхъуаджы кæй æфхæрыс, уайдзæфтæ мын кæй кæныс, уыдон мæныл не сфидаудзысты, фыццагдæр дæумæ хауынц. Мæныл цъыфкалæн митæ кæй кæныс, уымæй ды дæ куырыхондзинад æвдисынмæ хъавыс, кад æмæ дзы намыс бакусынмæ хъавыс. Фæлæ кад æмæ намыс домгæйæ не сты, хахуырты фæрцы сæ райсæн нæй. Уыдоныл хид рауадзын хъæуы, адæмы æхсæн сæ равдисын хъæуы.
Æниу, æрвылбон кæй нуазæм, зайæгойтæ æмæ цæрæгойтæ кæй фæрцы цæрынц, уыцы донæн кад чи нæ кæны, дæлдзиныг æй чи кæны, фыдкой, фыдæвзагыл хæст чи у, уымæй лæг цы хъуамæ бадома?!!

Хæмыцаты Раман,
Æппæтдунеон æхсæнадон змæлд «Иры Стыр Ныхас»-ы
Рахизфарсы районы хайады ирон æгъдæутты Комитеты сæргълæууæг

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: