Нæ нæм хъуыст фыдохы йæ фæдис (Газета «Пульс Осетии» №21, май 2017)

Шамил, поэзийы пехуымпар, йæ раттæг адæм æмæ Хуыцауы раз уыд рæстаг, йæ æнæкæрон патриотизмæй Иры хурыскаст Къостайы фарны тырысайы бын — мадæлон æвзаг ын уыд дзæм-дзæмы суадон, ныййарæг мадау, æнусон уарзт, æнусон ныфс. Къостайы æгъуыстаг зардмæ Ирыстоны дзырды дæснытæй бирæтæ бахъырныдтой, фæлæ Гæдиаты Цомахъ, Дзанайты Иван (Нигер), Мали-ты Георгийы зарæджы зæлтæй хуыз-дæр никæмæн сахадыдтой.

Нæ дуджы, нæ рæстæджы Джыккайты Шамилы комарынджы авд дзæнгæрæджы цыма зæланг кодта, уыйау Нарты Ацæмæзы зарæджы зæлтау азæлыдысты Ирыстоны кæмтты — æнусон хæхты. Йæ зæрдæйы цæхæрæй æрвон рухс байтыгъта йе ‘мбæстæгты зæрдæты, радта сын ныфс æмæ рæстдзинад, уарзт æмæ æнусон бæллиц, сæрибар.

«Æз — кард, æз Елиайы цæхæр дæн,
Æз калын сау мигъты тæмæн,
Нæ зæхмæ рухс тынтæй æрхызтæн,
Цæмæй дзы уа рæстдзинадæн
цæрæн…»

«Ныппырх дæн хины дурæй ныр,
Ныссаст мæ дзæнгæрæг —
мæ зæрдæ.
Фыдгул мын байтыдта мæ хуыр,
Цæуынц лæгбирæгътæ мæ сæрты».

«Мæ хъæрæй нæ райхъал æфсарм,
Нæ уæм хъуыст фыдохы мæ фæдис.
Ыстыгътой мæ Ирæн йæ царм,
Мæ разы нызгъæлæн нæ цæдис».

«О стыр Къоста, ракæс, цæмæй
Нæ фæуæм бынтондæр фыдвæндаг!»
Тæхудиаг у уыцы адæймаг, йæхи-цæн а зæххыл цыт æмæ намысы ном чи скодта, йæ раттæг адæм, йæ мыггаг сомыхъом кæмæй сты. Йе ‘хсар, нымддзинад, адæймагдзинад æмæ æфсармæй, йæ нæртон хъару, йæ бирæвæрсыг зонындзинæдтæй, ахуырад æмæ лæгдзинадæй, йе ‘гъдау æмæ дардмæуынаг зондæй, йæ удварны намысæй йæ дзыллæйæн разагъды номхæссæны лæг æмæ сæрибары зарæггæнæгæй. Æмæ кæд ахæм фæрнджын адæймæгтæ бæстыфарн Ирыстонæн балæвар кодта, уæд уы-донæн сæ лæгау-лæгтæй иу уыд Шамил. Уый йæ удæй фылдæр уарзта Ирыстон, райгуырæн уæзæг, ирон ныхасы цæрæнбонæн йæ уд нывондæн æрхас-та. Дзырдаивадæн, литературæйы æппæт жанртæн удуæлдай лæггад фæ-кодта 50 азы. Уый йæхицæн никуы агуырдта кадджын нæмттæ æмæ хор-зæхтæ, йæ уды сæйраг хæрзиуæг уыд ирон адæмы хорзæх æмæ Ирыстоны сомбон, йæ цардамонд.
Ирыстоны номдзыддæр фырт, Иры намыс æмæ зонды цырагъ, æппæт дзыллæтæ сæ сæр бæрзæндты кæмæй хастой, уыцы фарны лæг, йæ рухс ном æмæ удварны хæзнатæ йæ уарзон адæмы зæрдæты цæрæццаг мысинагæн ныууагъта.
Шамилы хуызæн лæгтæ сæдæ азы иу хатт райгуырынц, ахæм разагъды лæгтæ нæм фылдæр куы уаид, уæд не ‘хсæнад ахæм еусары уагмæ не ‘рцыдаид. Ирыстоны хæрзæбонæн аива-
ды, культурæйы, литературæйы ‘ппæт жанрты Шамилæн бирæ бантыст. Сæ ахадындзинад æмæ аивадон тых хæхтæй бæрзонддæр у. Йæ уд æдзухдæр дзæнгæрæгау кодта фæдисхъæр, йæ дзыллæйы хæрзæбонæн мæйдар æхсæв цырагъау сыгъд. Иырстоны кадыл кад æфтыдта, йæ сыгъдæг уд нывондæн хаста Иры зæхх æмæ адæмæн. Райгуырæн Ирыстоны раз Шамил хæсджынæй нæ баззад, иу æргъомы бæсты хаста æртæ, æххæс-тæй, æртывæрæй бафыста хъæбулы хæс, аккагæй фæхаста гражданины æмæ патриоты кадджын ном. Кæд Ирыстоны фарнхæссæг, адæмæн уарзон лæг уыд, уæд сæ фыццæгтæй иу у Шамил.Джыккайыфырт ирон аивадæн, литературæйæн, культурæйæн куы нæ уыдаид, уæд бирæ мæгуырдæр уыдаид нæ монон æмæ удварнон хæзнадон. Хъæздыг æмæ æвидигæ у Шамилы бирæвæрсыг курдиат. Уый йæ уды хъомысæй, йæ куырыхон зонд æмæ рæдау зæрдæйы рухсæй, йе стыр адæймагдзинадæй Иры дзыллæйæн табуйаг ссис. Поэзийы бардуаг Пегасы уаз барæг ифтонг уыд сфæлдыстадон цæхæрæй. Йæ курдиат у парахат, алыхуызон фæрæз ын уыдысты дзырдаивады æппæт жанртæ. Шамил — поэт, фыссæг, драматург, публицист, критик, фольклориртасæг, монографитæ æмæ ахуыргæнæн чингуытæ фыссæг, дунейы классикты уацмыстæ тæлмацгæнæг. Нæ ирон литературæйы классиктæн бæстон раиртæста се сфæлдыстадон бынтæ æмæ сын уымæй бакодта кæстæры æмæ фæдоны лæггад. Шамил — адæмы бартыл тохгæнæг, рæстдзинад æмæ аив дзырды зæрингуырд, интеллигенцийы фарны тырысахæссæг. ЦИПУ-йы ирон филологийы факультеты сæргълæууæг, ахуыргонд, хъомылгæнæг, рухстауæг, профессор, Иры адæмон поэт.
Æппæт уыцы фарны зонадониртасæн куыстытæн хъуыд æвидигæ сфæлдыстадон хъару, уды тых æмæ цæсты рухс. Шамилæн æхсæв бон уыд, бон — æхсæв. Стъалытæиу сæ сусæг ныхæстæ куы кодтой, дунеиу куы ныссабыр, адæмиу фыццаг кæркуасæнты сæ адджын фынтæй куы райхъал сты, зæрæхсидæйиу æрвгæрæттæ куы фæрухс сты, уæдмæиу аххæссыд йæ куыст. Уæдæ йæ цардæмбал Колион рынчын цас рæстæг фæцис — рынчынæй рынчынмæ кæсæгæн зындæр у, сывæллонмæ куыд кæсай, афтæ йæм фæкаст, мæрдты сæ дыууæ дæр Аза-бæласау дидинæг калæнт.
Нæ удыхъæд афтæ арæзт у, æмæ сгуыхт лæг агурæм кæнæ историйы, науæд таурæгъты. Афтæмæй сгуыхт вæййы нæ разы, фæлæ йæ нæ уынæм æмæ нæ хатæм. Дардæй нæм хуыздæр зыны, æмæ Ирыстоны хæрзгæнæг хорз
афоныл нæ ары. Иры хæрзгæнæг Шамилæн æбæрæг фæдисы уылæнтау, фыдбылыз æндæргау куы цыд йæ фарсмæ, фæдис куы кодта Иры разагъды поэт: кæмæн зæгъон, оххай мæ хъыгтæ, мæ зын? Мæ зæрдæмæ мæ сæфты хъарæг хъуысы. Сагъуыдысты
йыл балбирæгътау Иры знæгтæ. Карз æртхъирæнтæ, хъæхъхъаг æртхъирæнтæ йыл ихуарæгау кодтой. Интернет æмæ телефонтæ, фæрсаг газеттæ цъæх арт уагътой. Хурвидыц лæджы сæрмæ сау мигътæ æртыхстысты.
Иры ныфсы цæджындз рафæлдæхт, царды бæлас бахуыскъ, нæ сæрмæ арв æдзæм æмæ æрхæндæг. Адæмы фарнæн æрдзæй æрвыст хæрзгæнæг, ирон литературæйы пехуымпар Шамилы мæрдæй сау мылазон мигътæ æрхъула сты хурыл. Æвирхъауы фыдохы хабар нынкъуысын кодта Ирыстоны рæстаг адæмы зæрдæтæ. Фыркатай æмæ æнæкæрон сагъæсæй зæрдæ риуы ныттыппыр, тугдадзинты туг ауазал, улæфæнтæ ахгæдтой. Иры номхæссæны, дзырды зæрингуырдæн ахуыссыд йе ‘рвон стъалы. Тызмæг хæхтæ сау мигъты æрныгъуылдысты æмæ Шамилы мæрдæй кæрæдзийæн тæфæрфæс кодтой.
Шамил-поэт йæ адæм æмæ Хуыцауы раз уыд раст.
Ехх, Шамил, Тлаттаты Черменау дыл знæгтæ фæлывдæй куы рацыдысты.
Фæхъуыд зынгзæрдæ хъæбул Ирæй. Æнæнхъæлæджы йын удхортæ аскъуыдтой йæ цард. Иры сæрхъызой Иры знæгтæй удыскъуыд фæци.
Йæ бахудт фæлмæн æмæ рæвдаугæ кæмæн уыд, йе сныхас зæды узæлдау, йæ удыконд æмæ лæджыхъæд арвайдæны тынтæй нывæзт кæмæн уыд, уый уарзæгой зæрдæ дудгæ хъæдгом æмæ мæстæлгъæдæй ахаста æнусон бынатмæ. Хахуыргæнæг-æфхæрджытæн  Дунескæнæг уæд тæрхонгæнæг.
Шамилы судзаггаг мардыл æнæхъæн Иры дзыллæ сæрныллæгæй куыдта. Уыцы фыдракæнонтæн та сæ ницæйаг цард æмæ мард дæр æлгъыст кæй уыдзæн, уый гуырысхойаг нæу.
Бæргæ дын Иры дзыллæ Церечы згъæр куы басгуыхтаид æмæ Иры цыкура Шамилы æвыдæй куы бахызтаид. Фæлæ куырыхон лæджы загъдау, хæлæрттæ — бирæ, знæгтæ — фылдæр.
Иры хæрзгæнæг Шамил йæ мæлæтæй сау фыдгулты фæндтæ ракалдта хурмæ.

Сæ рагуалдзæджы сау туджы фæмæцæнт,
Кæй азарæй сты Иры дзыллæ ‘нкъард.
Нæ зæрдæты маст абухы ‘мæ судзы,
Æрцыд Ирыстоныл сагъæссаг фыдох,
Иры рæстаг адæм, хурвидыц Шамилы
Лæггад æмæ хæрзтæн мыггагмæ
Ныллæг кувдзыстæм нæ сæртæй.


ГУЫЛÆРТЫ Барис,
Шамилимæ йæ алы фембæлд дæр цытджын бæрæгбонау кæмæн уыд, уый

Когда молчание — позор

Я очень хочу надеяться, что Шамиль Джикаев был первым и последним.
Первым и последним, кого в Осетии убили за слова, за мысли, за стихи. Для нас всех тогда это зверское убийство стало шоком. Лично я писал много гневного, переполненного ненавистью. Гнев и ненависть, конечно, остались. Но вместе с тем эти пять лет не то чтобы успокоили, а дали время понять, что же действительно тогда произошло. У края какой пропасти оказалась моя республика.
Мы не сделали шаг вперед. Хватило ума. Потому что инстинкт самосохранения все-таки оказался сильнее. Только вот Шамиль до сих пор иначе как сакральная жертва не воспринимается. Во всяком случае, лично для меня. Сейчас понятно, что он умер за всех нас. Точнее, вместо нас. На нем — попробовали. Хотели посмотреть, что будет дальше. Надеялись на новую кровь. Не получилось. И очень хочется верить, что и не получится.
Правда, от этого нам не легче. Я не скажу, что о Шамиле забыли. Вовсе нет. Но как-то так произошло, что сейчас его гибель воспринимается как просто смерть просто человека. Но это ведь не так. Все помнят, что было до его смерти. Что было после нее. Такое не забывается. Разве только при сильном желании.
Не хочется говорить избитых фраз, что мы не боимся, что нас не напугать, что мы такие вот бесстрашные. Нет. И боимся, и напугать, и страх тоже есть. Как и у всех нормальных людей. Более того, может быть, кто-то, помня о том убийстве, решил впредь молчать, обезопасив, как ему кажется, себя и своих близких. Такая игра в поддавки, в которой просто невозможно выиграть.
Да вот только в нашем случае молчание золотом не станет. И получится, что Шамиль Джикаев погиб зря. Потому что он — не побоялся и молчание считал не золотом, а позором. Своим личным позором. И, скорее всего, сколько бы ему ни отмерил бог за молчание, ни один день бы этот позор не давал ему покоя. Так что он все сделал правильно.

Рухсаг у, Шамил.
Заур ФАРНИЕВ

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: