Иу хъæуы æнæлыггонд фарстатæ (Газета «Пульс Осетии» №9, март 2017)

Бæтæхъойыхъæу у Ирыстоны ра-гондæр цæрæнбынæттæй иу. «Цивилизаци» дзы иувæрсты хуы-
мæтæджы нæ аивгъуыдта. Йæ ногдзи-нæдтæй бынæттон адæм дæр хорз фæхайджын сты. Нуазыны донæй кæ-дæй-уæдæй бафсæстысты. Дымгæ-иу уынджы гыццыл базмæлæд, æндæр-иу рухс уайтагъддæр ахуыссыд. Ныр уый нал и. Æрдзон артаг та ацырдыгон хъæддзауы къухтæй фæрæт аппæрста.
Сыгъдæг уæлдæф, æрдзы лæвæрттæ æнæниздзинадæн йæ бындурон цæ-джындзтæ хонынц. Фæлæ цæрæг удæн уыдоны разæй дæр хъуамæ материалон æгъдауæй йæ домæнтæ æххæст кæнынæн гæнæнтæ уа. Ацы хъæубæсты ахæм фадæттæ æппæтæн нæй. Кæсаг дæр ма фурдæн йæ æрфæнтæ куы агуры, уæд адæймаг хъуамæ исты ма базмæла?
Бæтæхъойыхъæуы колхоз фехæлд æмæ 315 адæймаджы æгуыстæй баззадысты. Æхсæны фæллæйттæ, скъæтты, уæтæрты æнæнымæц фысты дзугтæ æмæ стурты рæгъæуттæ хæлойфаг фесты. Абон аххосджынты не ‘взардзыстæм. Кæсаг йæ сæрæй æмбийы, рæстæг афтæ æрзылд. Путин нæм фæзынд, æндæр гыццыл ма бахъæуа Къостайы ныхæстæ ныл æрцыдаиккой.
Сталинграды уынгты хæсты рæстæг, ныртæккæ раздæры Орджоникидзейы номыл колхозы хордон æмæ гараж хъæуы астæу цы уавæры сты, ахæм нывтæ нæ федтаис. Мыййаг сæ кæд социализмæн цырты хуызы ныууагътой. Фæлæ нæ фыдæлтæм ахæм хуызы æдзæллагдзинад нæ уыд. Уыцы «бызгъуыртæ» зынгæ ран худинаджы гакк сты.
Хæдзаргæнæнæй дæр ма чидæртæ иувæрсты куы аздæхынц, уæд хæдзар-хæлдæй алидзын цас диссаг у. Колхозы хъомгæсы, родгæсы, хъугдуцæджы, механизаторы æмæ æндæр бынæтты сæ куысты руаджы йæ бинонтæ чи дардта, уыдонæй бирæтæ ныр фæкары сты. Царды уавæртæн бабыхсынæй дарддæр сæ бон «æфсондзыл» ахæцын нал у. Фæлæ куыстхъомтæ æмæ фæсивæдæй бирæтæ та хъæуæй цардагур сæхи айстой.
Бæтæхъойыхъæуы хæдзар ничи æл-
хæны. Иуæй-иу бинонтæ хуыздæр ма-
дзал куы не ссардтой, уæд сæ бæсты-хæйттæ гуыдырæвæрдæй ныууагътой. Хистæртæ дзы кæмæн ис, уыдонæн сæ хъуыддаг æнцондæр рауад. Сæ быууæтты зæрæдтæ цæрынц æмæ сæ зæрдæ æппындæр хъæмæ  не ‘хсайы. Фæтæнæгдæр хъæубæстæ, уыцы уа-вæр скъоладзауты нымæцыл тынг фæ-
бæрæг. Ивгъуыд æнусы æстайæм азти-мæ абаргæйæ ахуырдзаутæ æртæ хатты къаддæр фесты.
Бæтæхъойыхъæуы горæтаг уавæртæ ис, зæгъгæ, нæ дзурынц? Чи зоны, фæлæ уæддæр æнæлыггонд фарстатæ бирæ. Ацырдыгон лæгæн хæдтулгæ дарын æнцон нæу. Ныхас ивæн хæйттыл дæр у. Фæлæ артаджы иу литры пайда-йаг архайды коэффициент ам къаддæр у. Сæ хæстæгдæр «заправкæ» — Хуымæллæджы. Уырдæм дыууæрдæм ацæуынæн бензин бирæ хъæуы. Дæ цыппар цалхы хуымæтæджы дæ сыха-джы дуармæ нæ батулдзысты.
Иу адæймаг хъæуы хи машинæты хицæутты артагæй ифтонг кæныны фарста йæхимæ куы райса, уæд ын уыцы бизнес бирæ пайда не ‘рхæсдзæн «Ирбис»-ы разамынды хъæппæрис, æндæр хъуыддаг. Шофыртæн кæуылты удæнцойдзинад ратдзæн, кооперативы чысыл «заправкæ» куы байгом уаид, уæд. Хæдзарады разамонæг Сокаты Батрадз ацырдыгон сиахс у æмæ хъуамæ бацархайа.
Бынтæ кæмæн нæ баззайы, уый, дам, хъæздыг нæ кæны. Раздæры колхозы правленийы бæстыхайы ныр бынæттон администраци бады. Агъуыстытæм мидæгæй зилынц, фæлæ ма дзы кусинæгтæ аззад. Мæгуыр лæджы кæрцы къæридау гæбæзтæ-гæбæзтæй æмпъызт у бынæттон бюджет. Уынгты рухсы æмæ фæндæгты уавæртæ дæр уый фæрæзтæй аразгæ сты, æмæ кæд исты уаид.
…Бынæттон администрацийы сæм-бæлдтæн Къубалты Фатимæйыл. Хъæуы уæвгæ дæр цы Культурæйы хæдзар нæй, уый разамонæг у.
— Ацы цары бын иу уаты къуыммæ базылдтæн, — дзуры Фатимæ, — нæ музыкалон инструменттæ, нæ иннæ исбон уым æрæвæрæм. Нæ хæдахуыр артисттæ фылдæр рæзгæ фæсивæд сты, репетицитæ скъолайы цæуынц. Уавæртæ нын нæй, зæгъгæ, нæ къухтæ æруадзæм? Цыдæртæ нын æнтысы. Нæ аивад бæрæгбон рæсугъдæй ра-зыны. Иу мæйæ иннæмæ мæ мызд фæрсылæй нæ райсын.
Безаты Оледжы (рухсаг уæд) хъæппæрис æмæ æххуысы руаджы Хуымæллæджы Культурæйы хæдзар цæхæртæ скалдта. Уый æрцыдмæ дзæбæхæй цæрæд, фæлæ ныртæккæ Бæтæхъойыхъæу ахæм æрхъуыдыджын лæг хъуаг у. Канд кафын æмæ зарынмæ нæ, фæлæ ацырдыгон фæсивæд æвзыгъд сты спортмæ дæр. Æмбæлгæ фадат сын фæцис, зæгъгæ, уæд дзы бирæтæ йæ бæрзæндтæм схизиккой.
— Бæтæхъойыхъæуы обæуттæ тъæпæнтæ-тъæпæнтæй æнæхъæ-нæй дæр куы банымайæм, уæд 6 мин гектары бæрц сты, — дзуры хъæуы зынгæдæр лæгтæй иу Дзодзиаты Цæра, — «Ирбис», «Меркури»-йы ныхмæ ныхас нæй. Хъæдрæбынты æнæхицау зæххытæ, уыгæрдæнтæ — бирæ. Байуар сæ адæмыл, хъалон сæвæр. Цалдæр лæгæй иумæ — трактор, иннæмæ — машинæ, аннæмæ — ифтонггæрзтæ. Сæ тыхтæ æрбатымбыл сты æмæ архайынц. Уæгъдæй ма нæм ноджыдæр иу хъæууонхæдзарадон-куыстадон ко-
оператив скæнæн дæр ис. Куысты бынæттæ афтæ агургæ сты, æндæр хуымæтæджы ницы ис.
Иу хатт ма йæ зæгъын, Бæтæхъойы-хъæуы алывæрсты уыгæрдæнтæ би-рæ. Хосгæрдæнты заман утæппæт фæзуæтты бæркад сисынæн ифтонг-гæрзтæ хъæуы. Æрмæстдæр коопера-тивы бон суыдзæн организацион фарс-
татæ бахынцын. Ацы бизнесы архай-джытæн техникæ райсынæн банк ныллæг процентон кредит рауадзæд. Хорз хъæппæрис ныхæстæй нæ, фæлæ хъуыддæгтæй æххæст кæнын æмбæлы. Йæ уæлиуæгдзинад уый мидæг ис, æмæ дыууæрдæм у йæ пайда. Иуæй — куысты бынæттæ, иннæмæй — бюджетæн æфтиæгтæ. Ныр та цæттæ, сойджын кæрдæгæй фæззæгмæ фæсал рауайы æмæ йыл арт бандзарынц. Кооперативыл «схæцынмæ» йæ ныфс чи хæссы Бæтæхъойыхъæуы, ахæм фæсивæд ис. Фæндаг сын раттæм, науæд базмæлыны адæргæйæ цæттæ æхца басудзы. Цæра куыд зæгъы, афтæмæй нефты къабазыл дæр схæцæн ис. Лæппутæм фæрæзтæй фæкæсын хъæуы, уынаффæ хъуаг не сты.
Холлæгты кооперативы продукци фæлхасы уæгъдæй цæуид. Адæм ныртæккæ фос бирæ дарынц. Дæрзæг холлæгтæ нæм цæттæгонд вæййы, фæлæ се ‘ппæты фаг кæм и? Хос æмæ хъæмп тюкты бастæй фылдæр Стъараполы крайæ сласынц. Чидæр, дам, арсы уыдта æмæ йын йæ фæд агуырдта. Нæ республикæйы бюджет «æри-ма къух» уый тыххæй у, æмæ нæ мидфæрæзтæй, куыд æмбæлы, ахæм пайда нæ хæссæм.
Нæ республикæйы кæрæтты цы
хъæутæ ис, уыдоны цæрджыты нымæц
къаддæр куы кæна, уæд фæллойаг у,
æмæ нæ арæнтæ уымæй æрбакъуын-дæгдæр уой. Цы зæххыл хион нæ уа, уымæй «хи» зæгъын зын у. Бæ-тæхъойыхъæуы сæйраг уынджы сихорыл мæ машинæйæ кæрæй-кæронмæ æрцыдтæн æмæ дзы иу змæлæгыл мæ цæст не ‘рхæцыд. Уазал рæстæг зæрæдты сæ къах хъарм агъуыстæй нæ хæссы, фæсивæды фылдæр хай та цард-агур иннæ регионтæм «аивылдысты». Бирæ дзурыны бæсты куысты бынæттæ байгом кæныныл куы нæ батыхсæм, уæд хъуыддаг хорз нæу.


ДЗУЦЦАТЫ Къоста

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: