Æдзæстуарзон —  нæ худинаг, нæ дзуринаг (Газета «Пульс Осетии» №50-№51, декабрь 2016)

Ирон адæмы æхсæн цæмæй искæйы цæсты бафтауай, уый тыххæй дзы хорз раппæл, æмæ йын уайтагъд йæ зæронд мæрдты дæр хурмæ ракалдзысты. Уымæй уæлдай карздæрæй, раппæлинагæй йæм стыр истытæ куы уа, уæлдæр хицауады куы куса, уæд. Æмæ аиппæй цы не ссардзысты, йæ цæстмæ йын цы нæ бадардзысты, ахæм нал баззайдзæн. Æнаипп адæймаг нæй, æнаипп чи у, уымæн та йæ аипп уый у: чи ницы кусы, нæ фыдæбон кæны, ницы архайы, уый нæ рæдийы, æмæ йæм аипп дæр нæй. Чи кусы, уыдонæй та рæдыдæй хызт ничи у.

Нæ, уый мæнæй цæмæй хуыздæр у, хъуыдыйыл хæст адæймæгтæ сæхиуыл рæстмæ нæ ахъуыды кæнынц, сæхи нæ бафæрсынц: гъа-ма, æз та хорзæй цы скодтон, кæмæн цы фæдæн, фæлæ иннæтыл цъыф калын райдайынц. Уый сæ туджы ис. Æмæ иу фæлтæрæй иннæмæ цæуы. Афтæ æнхъæлут, æмæ йæ рæстæджы Къостайы ныхмæ ирæтты æхсæн дзурджытæ нæ уыд... Уыд! Уый Хораны-фыртæн фæхъæр ис, фæлæ йæ фарсмæ æрбалæууыны бæсты йæ адæмæн чи фаудта, æрцæуæг æлдæрттæм ыл хахуыртæ чи хаста, ахæмтæ дæр уыд ирæттæй. Йæ чиныг «Ирон фæндыр» джиппы куы рацыд, уæд дзы Бакумæ, уымы ирæттæм, нефтцъирæнты чи куыста, уыдонмæ уæймæ цалдæр экземпляры арвыстой, Къостайæн цырт сæвæрынæн æхца бакусыны охыл. Æмæ куыд æнхъæл стут, фæхæлоф сыл кодтой? Нæ! Фæстæмæ сæ æрбарвыстой, Къоста, дам, фæлтау адæмы кæрæдзиуыл куы нæ ардауид, ныхасимæ. Уыцы цыбырзонд адæймæгтæн абон сæ нæмттæ дæр ничиуал зоны. Къоста та ирон адæмæн азæй-аз уарзондæр кæны, фæлтæртæ йыл æнувыдæй-æнувыддæр кæнынц. Æмæ ссис нæ тырыса, нæ удты рæбинаг, нæ намысы æмæ номы адæймаг. Уый уымæн басыгъд, йæ адæмы хъысмæт фæхуыздæр кæнгæйæ, рухс æмæ дзы амонд, фарн æмæ ныфс бауадзгæйæ. Уæддæр ма бæллыд: «Тарфдæр мæ зæрдæ йæхимæ куы хæссид искæй зынад», зæгъгæ.

Къоста абоны ирон царды хорзæрдæм цы хъуыдда-джы нæ ахады, ахæм нæй. Нæ удыхъæдыл, нæ зæрдæйы уагыл, нæ зондахастыл, не ’нкъарæнтыл, нæ хъуыддæг-тыл, нæ митæ æмæ нæ сагъæстыл. Æмæ сæ чи фæуы-дзæн нымад... Фæлæ та абоны фæлтæрты æхсæн дæр хæлæджы, æдзæстуарзоны, кæй дзы æппæлæм, уæларвмæ йæ кæй исæм, уый фыдæй йæм чидæртæ фау æрхæссынмæ хъавынц, йæ кад, намыс æмæ фарн ын фæдæлдæр кæныныл архайынц. Уый афтæ куы нæ уаид, уæд ын Соскъиты Владимир Санкт-Петербурджы æмæ Дзæуджыхъæуы Сабырдзинады проспекты рес-
публикæйы хардзæй цы æнæфенгæ æгъуыз цыртдзæ-вæнтæ æрсагъта, уыдон айсыны фæндоны ныхмæ чидæртæ гæппæввонгæй нæ лæууиккой.
Зонæм æй, Къоста йæ царды фæстаг æртæ азы цы зын уавæры уыд, уый. Фæлæ йæ ахæмæй уынæм, уый нæ нæ фæнды! Уый нæ фидæнæн, нæ фæлтæрты размæ цыдæн ницы ахъаз у, саст зæрдæйæ йеддæмæ сæ ныфс нæ уадзы. Йæхæдæг дæр ма-иу йæ низæй йæхи куы æрæмбæрста, уæд дæр нæм сидгæ куы кодта: «Æфсымæртæ, кæрæдзи уарзгæ цæрут!» Кæрæдзи кæй нæ уарзæм, уый ма уæд дæр йæ катай куы уыд!..
Газет «Слово»-йы ацы азы 14 октябры номыры иумæйаг сæргонд «Коста — навсегда»-йы бынмæ иу цавæрдæр сылгоймаг журналист æмæ ма ноджы драматург дæр Къостайы
«национ идейæмæ» æввахс дæр нæ уадзы, фæлæ йын у,
Соскъиты Владимир дзы цы мæгуыр, æдых, гæвзыкк, сдзу-рынæн, фердæхтæн дæр чи нæу, ахæм æгъуыз адæймаг. Йæ хъуыдыты, тырнындзинæдты тæмæн, йæ тох, цы скодта, цы сарæзта, ирон адæмы размæхонæг стъалы кæй ссис, уый зонгæ дæр цыма нæ кæны, афтæ йæхи æвдисы. Уæлвонг дзымандытæ кæны хæлæджы фыдæхы фыдæй. Йæ рухсы тæмæн ын, æвæццæгæн, йæ цæстытæ æхгæны, йæ фæстæ акæсын та йæ нæ фæнды. Хуыцауæй разы, ахæмты хъуыдытæ нæ царды ницы ахадынц, афтæ зæрдæйæн зын у, æндæр.
Ай цавæр адæм стæм: къæрныхæн ма кæн зæгъын, йæ рохтыл æрхæцынæн нал стæм, нал фæразæм, фæлæ нæ хуыздæртæм фаутæ хæссæм. Сæ удты хъизæмары цырæгъты рухсмæ нæ размæ цæуын, кæрæдзимæ æнгом-дæр æрбалæууын кæй хъæуы, уый иууылдæр кæд бамбар-дзыстæм?!. Къостайы арфæйы дзырд нæ иумæ кæд æрбамбырд кæндзæн?

Нæхи нæхæдæг размæ нæ уадзæм. Нæ адæмæн хорзы бацæуынмæ чи сфæнд кæны, чи тырны, уыдоны раз цæлхдуртæ æвæрæм. Уый сæраппонд нæ республикæйы хицауадæй адæмы пайдайæн куысты сæр чи æрлæууы, уымæн йæ фарсмæ нæ балæууæм, фæлæ йæ фезмæлын нæ уадзæм, йæ конд хъуыддæгтæм ын фаутæ хæссæм. Рæдæнг стæм фауынмæ. Уый афтæ куы нæ уаид, уæд нæ республикæйы ногæвзæрст сæргълæууæг Битарты Вячеславы алы фезмæлдмæ, мимæ дæр гæппæввонгæй нæ лæууиккой нæ фауджытæ, æдзæстуарзонтæ, хæлæггæн-джытæ. Цъиувæдис сисынц адæмы æхсæн, газетты, ба-хæццæ сты суанг газет «Аргументы и факты»-мæ дæр.

Гъеныр ма мын зæгъут, хорз адæм, Битарты Вячесла-вы республикæйы сæргълæууæгæй куы равзæрстой æмæ республикæйы хицауады уæнгтæ куы сфидар кодта, уæд Хетæджы Уастырджийы кувæндоны бын семæ йæхи æмæ йæ фидæны архайд йæ адæмы пайдайæн Стыр Хуыцау æмæ Уастырджийыл кæй бафæдзæхста, уым аиппæй цы ис? Нæ фыдæлтæ афтæ нæ кодтой?! Сæ бæлццæтты, сæ хорз хъуыддæгты, сæ рынчынты Стыр Хуыцауыл, йе сконд зæдтæ æмæ дауджытыл нæ фæдзæхстой æмæ мах абон дæр нæ фæдзæхсæм?! Стæй ма бакæсут УФ-йы Президент В. Путинмæ. Уæрæсейы егъаудæр, стæй рагондæр горæтты куы вæййы, уæд дзы аргъуанмæ ма бацæуа, ахæм хабар стæм вæййы. Уымæй вæййы мæзджытты æмæ синагогты дæр.
Республикæйы хицауады уæнгтæн, дам, Хетæджы Уастырджийы кувæн-доны бын ард бахæрын кодта, куыд рæстзæрдæйæ кусдзысты, адæмы иу-
мæйаг исбонмæ дзы кæй ничи фæны-хилдзæн. Иттæг хорз. Хуыздæр ма цы вæййы хицауы куысты. Нæ фыдæлтæ дæр ард хордтой кувæндæтты сæ рæстдзинады охыл, кæнгæ æфсымæры тыххæй. Фæлæ мæнмæ диссаг уый кæсы, æмæ ацы алцы уынджытæ æмæ зонджытæ раздæр кæм уыдысты.

Раздæры хицæуттæ Ирыстоны лæвар-æмхасæн уæйæ зæххы гæппæл куы нæуал ныууагътой, нæ рацæуæнтæ, нæ фосхизæнтæ нын куы байстой. Кæм уыдысты, Афицерты хæдзары хуызæн историон агъуыстытæ куы уæй кодтой? Кæнæ Ирон радиойы хæдзар куы хæлæттаг кодтой, уæд кæм уыдысты ирондзинады «сæрхъызойтæ»?! Кæд абоны фауæвæрджытæ сæхæдæг дæр уæды къæрныхты æмдзæхдон нæ уыдысты, уæд!..

Республикæйы ног сæргълæууæ-джы фауджыты рæстзæрдæ ирон адæм фæрсынц: «Цы ис æвзæрæй, ног хицауад-иу сæ æмбырдтæ ирон тырысайы бын Цæгат Ирыстоны гимнæй кæй райдайдзысты, уым?» Кæнæ хицауады уæнгтæ хъуамæ иронау дзурын зоной æмæ кæрæдзимæ иронау дзурой? Кæд сæ иннæтæ дæр бафæзмиккой, нæхи æрæмбариккам æмæ нын фесæфынæй тас нал уаид. Хицауады уæнгтæ дæр хъуамæ зоной, уыцы бæрнон, кадджын бынæттæ сын ирон æвзаджы фæрцы кæй сты. Хуыцау бахизæд, фæлæ, зæгъæм, ирон æвзаг нæй, уæд Ирыстоны зæхх у дыууæ-æртæ районы фаг. Æмæ дзы районы хицауæй уæлдæр бынат нæ уаид. Фæлæ Битарты Вячеслав æрмæст ууыл нæ хъуыды кæны. Уый у йæ адæмы патриот, уарзы сæ æмæ æнкъары, абон йе ’мдугонтæн сæ разы сæ фыдæлтæй цы стыр хæс æвæрд ис, уый æнæмæнг æххæст кæнын кæй хъæуы. Уый та у ирон æвзаг, ирон æгъдæуттæ, фарн æмæ намыс бахъахъхъæнын. Уыдон куы нал уой, уæд ирон адæм дæр нал уы-дзысты æмæ нын республикæ дæр
нал уыдзæн. Парламент, хицауад æмæ сæргълæууæг дæр. Хуыцау нæ уымæй бахизæд.
Битары-фырт республикæйы ног хицауады уæнгтæй домы сабат бонты дæр кусын, куы бахъæуа, уæд æхсæвыгæтты дæр. Бæрнон бынат кадджын у, фæлæ дзы æнцон бадæн нæу, кусын, змæлын, риссын дзы хъæуы. Æрмæстдæр уæд бафтдзæн дæ къухы исты скæнын, саразын, хорз фæд ныууадзын.
Гъеныр цымæ ацы хорз райдайæнты аиппæй цы ис? Кæд дзы исчи аипп уыны, уæд йæхæдæг у аипп! Æмæ адæммæ йæхи ма æвдисæд. Нынныгъуылæд æмæ йæ зæрдæйы хорздзинадыл, йæ зондахастыл кусæд. Аивæд сæ.
Фауын, къуырцдзæвæнтæ æвæрын, халын æнцон у. Аразын, кæнын та — зын. Æмæ уыцы æнцон хъуыддæгтæм Уæрæсейы иннæ регионты, суанг Мæс-куыйы дæр хорз чи арæхсы, ахæмтæ ис. Фауынц В. Путины дæр. Уæлдайдæр та ногæй хорзæй исты куы фæзыны, адæмы размæ цæуыны пайдайæн, уæд. УФ-йы ахуырады æмæ наукæйы раздæры министр А. Фурсенко куыста ахæм хъуыдыимæ: «Недостатком советской системы образования была попытка формирования человека — творца, а сейчас наша задача заключается в том, чтобы вырастить квалифицированного потребителя». «Потребителы» фæдыл патриарх Кирилл та афтæ зæгъы: «Зачем мне бог? — это вопрос победы потребительской психологии» (Российская газета. 2016. 20–26 окт.). Фæстæдæр министр Дм. Ливановæн та йæ куыстæн рæстæмбисы аргъ дæр никуы скодтой. Хуыцауæй разы: ныр æй систой æмæ дзы уæхскуæзæй, йæ адæмы раз бæрнонæй кусын райдыдта О. Ю. Васильева. Ныридæгæн цыдæртæ йæ къухы бафтыд, ис æм диссаджы хорз фæндтæ, æмæ йæм фауджытæ-знаггадгæнджытæ уайтагъд фæлæбурдтой. Уый фæдыл «Литературная газета» йæ 24–30 августы номыры фыссы: «Либеральный экспертный пул возопил о клерикализации школы и превращении Министерства образования в министерство патриотического воспитания, а саму Васильеву причислили к крайним консерваторам, монархистам и сталинистам одновременно.
Господа, давайте дадим Ольге Юрьевне хотя бы 100 дней “после приказа”. Поздравим ее с назначением и будем судить по делам». Ацы фæстаг ныхæстæ комкоммæ хауынц Битарты Вячеславы фауджытæм дæр. Бауадзут уал æй, цы кусы, уый хорздзинæдтæ ныридæгæн куы хатæм, уынæм. Уæд та йын Ирыстоны пайдайæн стыр диссæг-тæ бакæнын бантыст.
Хуыцауæн — табу: адæмы æхсæн нын нæ хæрзты чи фауы, цъыф сыл чи
калы, уыдонæн уыйбæрц ницы æнты-сы — бирæ не сты, æмæ сыл адæм сæхи атигъ кæнынц. Нæ хæрзтæн кад кæнын зонæм. Къоста нын сси размæхонæг цæхæркалæг стъалы, нæ
бирæ æвзыгъд фæлтæртæ йæм сæхи ивазынц, йæ фæдыл цæуынц сæ адæмæн кад кæнгæйæ, сæ мадæлон æвзаг уарзгæйæ сгуыхынц культурæйы, аивады, литературæйы, наукæ æмæ техникæйы.

Уæдæ Ирыстонæн, ирон адæмæн хæрзты чи бацыд, уыцы хицæуттæ дæр сæ рох не сты. Æхсызгонæй æрымысынц Хъулаты Хъуыбадыйы, Хъæбæлоты Билар æмæ Æгъуызар-ты Тамерланы рухс нæмттæ. Сæ конд хъуыддæгтæ сæ рох не сты, ныфсдæттæг сын сты. Уæлдайдæр та, Тамерланæн цыбыр рæстæгмæ хорзæй цытæ бантыст, уыдон. Уыдоныл æнцой кæнгæйæ Битарты Вяче-слав дæр у ныфсджындæр æмæ йæ алы хъуыддаг дæр кæны йæ адæмы пайдайæн зæрдиагдæрæй, рæстагæй. Бантысæд ын. Рæстаг ирон адæм æм цæмæ æнхъæлмæ кæсынц, уый йæ къухы бафтæд! Æмæ бафтдзæн, абон цы зæрдæйыуагæй, цы рæстаг зондахастæй архайы, дарддæр дæр афтæ куы уа, уæд!

ЦГЪОЙТЫ Хазби

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: