Сталинæн йæ мардыл дæр сæ бон нæ цæуы (Газета «Пульс Осетии»№49, декабрь 2016)

1953 азы мартъийы И. Сталин куы амард, растдæр зæгъгæйæ та йæ куы амардтой, уæд ыл советон адæм фæрыстысты Фыдыбæстæйы Стыр хæсты стыр бæллæхты хуызæн. Уыцы фыдохы бонты мыл 13 азы æххæст дæр нæма цыд, фæлæ хорз хъуыды кæнын, уæды Хетæгкаты Къостайы районы Ног Дыгуры хъæуы скъолайы ахуыргæнджытæ тыргъты æргом куыд куыдтой æмæ мах, скъоладзауты, дæр сæ хъарæджы ныхæстимæ куыд кæуын кодтой…
И. Сталины ныгæнæн, растдæр зæгъгæйæ та, мавзолейы йæ æвæрæн бон та нæ акодтой районы центры саударæн митингмæ. Уым бæрзонд телыхъæдыл ауыгъд уыд радио, æмæ дзы районы митинджы фæстæ Мæскуымæ биноныг хъуыстам. Иудадзыг дзы ныхас цыд, И. Сталины йæ фæстаг фæндагыл дзыллæтæ куыд фæндараст кодтой, ууыл. Уалынмæ йæ марджытæ Хрущев æмæ Берия фæд-фæдыл кæугæйæ дзурын райдыдтой. Берия æрмæст кæугæйæ нæ дзырдта, фæлæ æрдиаг кæнгæйæ дæр. Афтæмæй, ныр бирæ политиктæ æмæ ахуыргæндтæ куыд зæгъынц, уымæ гæсгæ йæ марæг уыд Берия. Хрущев, дам, ын зæрдæ бавæрдта, уый, ома Сталин, куы нал уа, уæд йæ бынаты ды уыдзынæ, зæгъгæ. Фæлæ йын — фучъи. И. Сталины фæдыл уый дæр арвыста.
Сталины маргхъæстæ хæринагæй кæй амардтой, уый тыххæй бæлвырд æрмæг уыд газет «Аргументы и факты»-йы 2005 азы йæ дыууæ — 51 æмæ 52 номырты. Фыццаг номыры редакци фыста: «В бывшем кремлевском архиве обнаружены документы, свидетельствующие о том, что Сталина отравили. Кто и как это сделал? Расследование проводит историк и публицист Николай Добрюха». Дыууæ фарсы дзаг æрмæджы сæргонд у «Как убивали Сталина». Газет «Аргументы и факты»-йы та рацарæзтæй абоны онг æдзухдæр сталинисттæ нæ, фæлæ антисталинисттæ кæй кусынц, уый алкæмæндæр зындгонд у.
Æртындæс азмæ, мæхи цы зыдтон, уымæй Сталины фыдгой никуы фехъуыстон. Кусæг, зæхкусæг адæм ын сæхи нывонд, фæхъхъау кодтой, цагъары дугæй сæ кæй фервæзын кодта, уый тыххæй. Æрмæст дзырдтой, ирон кæй у, уый. Немыц, дам, Кавказмæ куы æрбахæццæ сты, уæд гуырдзы басастысты, ирон кæй у, ууыл. Æмæ йæ аххосджын кодтой. Советон æфсад фашисттыл фæстæмæ куы ахæцыдысты, куы сæ ассыдтой æмæ лидзæг куы фесты, уæд та, дам, сын сгуырдзиаг.
Сталины фыдгой уæд дæр кодтаиккой, кусын кæй нæ фæндыд, давын кæй нæ уагътой, дзæгъæлдзырд æмæ бонасадæн чи кодта, уыдон. Стæй, ног цардарæзтæн бынæтты знаггад чи кодта, æнаххосæй кæй ахстой, уыдон æмæ сæ хиуæттæ дæр. Уый афтæ куы нæ уыдаид, уæд Дыгургомы Одолайы хъæуы Ныхасы дæр Сталины аххосджын нæ кодтаиккой. Æмæ сын уæд Хæмыцаты куырыхон лæг Нæуæг уайдзæфы хуызы афтæ зæгъы:
— Цы Сталин, Сталин кæнут! Ныр цымæ Сталин цæмæй зоны, далæ Дыгургомы Одолайы хъæуы Хæмыцаты Нæуæг цæры, уый. Уæдæмæ нæхæдæг нæхи бахордтам, нæ хуыздæрты фæнымыгътам, цæсты сæ бафтыдтам, æмæ сæ фæцагътой!
Сталины аххосæн æз уæд бæлвырд куы ницы зыдтон, уæд, мæнæй фæстæдæр чи райгуырд, уыдон æй куыд хъуамæ зоной. Æрмæстдæр уæды цардарæзты знæгты фыстытæй æмæ уыдоны цоты æрхъуыдыгонд хабæрттæй. Æууæндгæ сыл ничи кæны, фæлæ сыл иуæй-иутæ ныххæцыдысты сæхи иннæтæй зондджындæрæй равдисыны охыл. Рацарæзтæй абоны онг цы бæллæхтæ, фыдракæндтæ, æфхæрддзинæдтæ, æнæрастдзинæдтæ цæуы, цы туг кæлы, уый та уынгæ нæ кæнынц.
Чи кусы, уый рæдигæ дæр кæны. Æнæрæдыд дуне нæй, зæгъы ирон æмбисонд. Фæлæ адæймагæн растдæр у йæ хорздзинæдтæ уынын, уымæй йын аргъ кæнын, цы сарæзта, ууыл æфтауын. Уæд рæдыд дæр къаддæр ахады адæмы цардыл. Сталин та хорзæй цас скодта, уыйбæрц скæнын адæмты историйы иу адæймагæн дæр нæма бантыст. Фылдæр хæрзты та бацыд уырыс æмæ дзуттæгтæн. Дзуттæгтæн сæ абоны паддзахад Израиль Сталины фæрцы арæзт æрцыд. Æмæ, куы амард, уæд уыдонмæ дæр саударæн бон уыд.
Мидбæсты хæсты фæстæ æмæ революцийы архайджыты кæрæдзиимæ тохы, хион хионыл куы нал ауæрста, æфсымæр æфсымæрмæ куы сфыдæх, хæрам йæ куыст куы сцырын кодта, туджы зæйтæ куы цыдысты, уæды фæстиуджыты заууат уавæрæй Сталин Уæрæсейы ракодта размæ, слæууын æй кодта йæ къæхтыл, æмæ Советон Цæдис Фыдыбæстæйы Стыр хæсты фæуæлахиз историйы цыфыддæр знаг фашизмыл. Уыцы дыууæ уæлахизы йын ничи байсдзæн, йæ ныхмæ цыфæнды куы дзурой, цасфæнды чъизитæ йыл куы фæкалой, уæддæр. Уæлдайдæр советон адæмы Стыр Уæлахиз Фыдыбæстæйы Стыр хæсты!
Революцийы фæстæ Уæрæсейы паддзахад Сталин кæй бахъахъхъæдта, йæ ирвæзынгæнæг уый кæй уыд, уыцы рæстдзинад тынг хорз зонынц уырысы патриоттæ æмæ йæ стыр номы цур сæхи хæсджынæй æнкъарынц, йе знæгтæ йыл цъыф кæй калынц, уый тыххæй. Кæмæн сæ йæ бон куыд у, йæ фадат, йæ курдиат куыд амоны, афтæ уæндонæй дзыллæтæн дзурынц Сталины рæстдзинад, фыссынц ыл чингуытæ. Уыцы чингуытæй иу хуыйны «Русский царь Иосиф Сталин» (М., 2013). Йæ автор Алексей Кофанов. Уый фыссы:
«Гуляет много версий о происхождении Сталина. Возможно, он не грузин, а осетин или даже наполовину русский. Некоторые уверяют: еврей — но это уж слишком фантастично…» Æмæ, зæгъы, чифæнды уæд, уый уырысæн стыр хæрзты бацыд, бахъахъхъæдта Уæрæсейы паддзахад, удæй уыд уырыссаг, Уæрæсейæ скодта, дунейы историйы чи нæма уыд, ахæм стыр паддзахад.
Сталиныл цъыф калын 60 азы размæ райдыдтой Н. Хрущевы дзыхæй (1956 азæй фæстæмæ). Уæд уыцы куыст кæнын райдыдтой йæ дымыстæртæ, стæй та Советон паддзахады знæгтæ. Фыццаг æй Ленинимæ ныхмæ æрæвæрдтой, стæй Лениныл дæр цъыф калын райдыдтой, æмæ Советон паддзахадæн йæ быны хъæр рацыд. Цæмæ бæллыдысты, цæмæ тырныдтой, уый сæ къухы куы бафтыд, уæд ма абон Сталины фыдгой цæмæн кæнынц? Уый фæдыл та А. Кофанов йæ чиныг «Русский царь Иосиф Сталин»-ы афтæ фыссы:
«Нынешний этап вообще выглядит безум-ным. Союза давно нет, в марксизм не верит практически никто (одни — осмыслив историю, а большинству он просто неинтересен) — но антисталинская истерия в разгаре! Либералам позарез нужно обгадить и уничтожить память о Сталине.
Зачем?
Затем, что раскрылся более высокий уровень осознания миссии этого человека. Сейчас уже почти все понимают (или хотя бы чувствуют, отрицая это на словах), что он — Русский царь. Пока последний. И ниспровержение Сталина означает крушение самой идеи русского государства… Убить русское государство означает убить сто миллионов русских. Самый чудовищный в истории геноцид. Один из этапов плана “золотого миллиарда”».
Сталин уыд, кусæг, фæллойгæнæг, рæстаг адæймагæн йæ бартыл хъæддыхæй сдзурыны фадат кæм уыд, алы адæмыхæттыты минæвæрттæ, алы дингæнджытæ хæлар æмæ кæрæдзи æмбаргæйæ кæм цардысты, бахъуыды сахат кæрæдзийы фарсмæ балæууынмæ цæттæ кæм уыдысты, адæймаджы хуыздæр æнкъарæнтæ уæлахиз кæм кодтой, дунейы иунæг ахæм паддзахад саразæг. Æмæ уым йе стырдæр рæдыд разынд, йæ фæстæ йæхи хуызæн фæдонтæ кæй нæ ныууагъта, йæ алыварс Хрущевы хуызæн гадзрахатæй цæуджытæ кæй уыд, уый. Газет «Аргументы и факты»-йы ацы азы 11-æм номыры историк Евгений Спицын фыссы: «Сталин хотел, чтобы СССР как можно меньше зависел от первой конъюнктуры, не был подвержен системным кризисам, сотрясавшим мировой рынок каждые 20–25 лет». Æмæ ма: «Хрущев посадил СССР на нефтяную иглу». Æмæ, дам, бæстæ сабыргай бахауд нефт æмæ газ уæй кæныны уацары. Сталины рæстæг та фæсарæнтæм уæй кодтой хъæууонхæдзарадон æмæ машинæуадзæн продукци, хомаг. Нефт — 4 проценты. Ныр та цæмæ æрцыдыстæм, уый уынæм… Æрдзон хæзнатæй ахæм хъæздыг паддзахады адæм мæгуыр цæрæнт?!
Советон Цæдисы адæм цы уагыл цардысты, уый се ‘нтыстытæ разæнгард кодтой фæ-сарæйнаг бæстæты фæллойгæнджыты дæр, рæстыл хъуыды кæнын домдтой кусæндæтты, фабрикты æмæ заводты хицæутты, æмæ сæ кусджыты куысты, царды уавæртæм хуыздæр цæстæнгас дардтой. Гъе уый фæрцы Сталины хонын райдыдтой дунейы фæллойгæнджыты фæтæг. Планетарон адæймаг уыд Сталин, дунейы æппæт рæстзæрдæ адæмыл уыд йæ сагъæс. Æрмæст Уæрæсейы хорздзинадыл нæ архайдта, фæлæ йæ фæндыд, Зæххы къорийыл алы адæмыхатт дæр амондджын куы уаид, уый. Дзуттæгты паддзахад Израиль цæмæй уа, ууыл дæр хуымæтæджы нæ бацархайдта æмæ йæ Советон Цæдисмæ æрбаиу кæнын уыд йæ зæрды, куыд хицæн республикæ.
Дæрдтыл хъуыды кодта Сталин. Уый бæрæг уыд йæ революцион куыстæй дæр. Адæмтæ йæм æмсæр, æмбар бынаты æвæрд уыдысты. Цæгат Ирыстонæн автономи куы радтой, уæд нæм уыцы хорз хабаримæ Мæскуыйæ Сталин ссыд. Кадджын æмбырды фæстæ, дам æй ирæттæй чидæр бафарста, уæддæр кæцы нацийæ дæ, ирæттæй æви гуырдзиæгтæй, зæгъгæ. Уæд ын ахæм дзуапп радта: «Æмæ сæ цы уæлдай ис?» Уый уыд æцæг революционеры, æппæт адæмы сæрыл тохгæнæджы æргом дзуапп. Фæлæ-иу йæ зын сахаты йæхи иронæй кæй æнкъардта, уымæн дæр ис дæнцæгтæ. Журналист æмæ фыссæг В. Бережков 1940–1945 азты куыста ССР Цæдисы Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрады центрон аппараты. Архайдта вазыгджын дунеон фембæлдтыты. Тегераны Рузвельт, Сталин æмæ Черчиллы фембæлды дæр. Уырдæм Бакуйæ Тегеранмæ хæдтæхæджы тахтис Сталинимæ. Йæ мысинæгты журналон варианты куыд фыста, афтæмæй, дам, Сталинимæ ныхас кæнгæйæ йæ куы афæрсид: «Дæхи куыд æнкъарыс, æмбал Сталин?» Уый, дам, мын куы зæгъид, куыд, дам, хъуамæ æнкъарон мæхи: тæхын хъæздыг америкæгты уарзон президент Рузвельт æмæ, коммунизм йæ уæнгæл кæмæн у, уыцы Черчиллимæ фембæлынмæ. Æз та… мæгуыр ирон дзабырхуыйæджы фырт.
Сталинæй Советон Цæдисы æмæ фæсарæйнаг бæстæты зындгонд адæймæгтæ цы хорз ныхæстæ загътой, уыдон иу чиныджы дæр нæ бацæудзысты. Уæдæ йæхи арфхъуыдыджын æмæ зонынджын ныхæстæ дæр бирæ сты. Адæм сæ кæсынц газетты, журналты, чингуыты. Фæнды ма мæ, хæрз æрыгонæй гуырдзиагау цы æмдзæвгæтæ ныффыста, уыдонæй иу газеткæсджыты размæ рахæссын. Цыма рагацау йæ хъысмæт зыдта æмæ йæ йæхиуыл ныффыста, афтæ кæсы адæймагмæ. Гуыр-дзиаг æвзагæй йæ ратæлмац кодта поэт Асаты Реуаз.

Зылди а бæстыл, аууонау,
Уый хæдзар-хæдзар барджынæй…
Бафтыд æм тулдзын хъисфæндыр,
Зарджытæ кодта адджынæй.

Бирæтæн уый сæ зæрдæтæ
Змæлын кодта сæ сахъ риуты…
Бирæты зонд ысрухс кодта
Æмæ фесæфта тар мигъты…

Фæлæ, æрвнæрæгау, хъисфæндыр
Аивæй тынг кæм айзæлыд,
Уым фыдгæнджытæ ауагътой
Марг рæстаг лæджы нуазæны.

Æмæ йын загътой: «О, æлгъыст,
Аназ, уый у дæ хайвæндаг…
Мах нæ хъæуы дæ рæстдзинад,
Нæдæр уыцы æрвон зæлланг».

Адæм дæр хатт хорзæн аргъ кæнын нал фæзонынц, æнцон асайæн свæййынц. Гъеныр ма ахъуыды кæнут, Наполеон цас адæмы фæцæгъдын кодта, Францы æфсадæй цас баззад Уæрæсейы тыгъд быдырты… Æмæ йæ цы хъуыддаг уыд Уæрæсейы, уымæй ничи фæрсы, фæлæ йæ адæмæн уарзын кæнынц, хъæбатыр, зондджын æй хонынц.
Сталин кæд искæмæн мæлæты тæрхон рахæссын кодта, уæд ын уæды Советон хицауадимæ йæхи дæр амарынмæ сæхи чи æррæвдз кодта, уæд уыдонæн. Æмæ йын уый йæ цæстмæ дарынц, адæмæн æй мамм кæнынц, æмæ кæйдæрты уырны. Омæ уæдæ йæхи амарын бауагътаид, йæ царды стыр нысæнттæ æрдæгыл ныууагътаид? Англисаг автортæ Майкл Сейерс æмæ Альберт Кан, Советон Цæдисы ивгъуыд æнусы æртынæм азты цы бæллæхтæ цыд, уыдоны фæдыл АИШ æмæ Англисы хицауæдты официалон æрмæджыты, советон тæрхондоны протоколты бындурыл ныффыстой чиныг «Тайная война против Советской России». Англисаг æвзагыл джиппы рацыд 1946 азы. Уымæн йæ æртыккаг хай «”Пятая колонна” тайной войны против России» уырыссагау мыхуыры фæзынд 1947 азы, дыккаг хатт та — 2007 азы. Уым 134 фарсыл фыссынц:
«Розенгольц собирался накануне переворота добиться приема у Сталина и убить вождя советского народа в его кабинете в Кремле…
Это происходило на второй неделе мая 1937 г.
И вдруг советское правительство нанесло сокрушительный удар. 11 мая маршал Тухачевский был смещен с поста заместителя народного комиссара обороны и назначен командующим войсками второстепенного Волжского военного округа. Гамарник также был снят со своего поста. Сняты были и видные военные деятели Якир и Уборевич, участвовавшие в заговоре с Тухачевским и Гамарником. Двое других военных, Корк и Эйдеман, были арестованы по обвинению в тайных сношениях с нацистской Германией».
Æртæ азы фæстæ, 1941 азы фашистон Герман Советон Цæдисмæ куы ныббырста, уæд нæ бæстæйы АИШ-ы минæвар Джозеф Э. Дэвис фыста: «В России не было так называемой “внутренней агрессии”, действующей согласованно с немецким верховным командованием… В России в 1941 г. не оказалось представителей “пятой колонны” — они были расстреляны. Чистка навела порядок в стране и освободила ее от измены».
Сталинæн йæ амардыл рацыд 63 азы. Уал азы дæргъы йæхæдæг 30 азмæ цы сарæзта, цы скодта, уыдон разæнгардæй халынц, уæгъдибарæй æмæ æбæрнонæй цæрын уарзаг либералтæ, се ‘нæуынон дзы чи уыны, уыцы сау тыхтæ. Аразынæй халын æнцондæр бæргæ у, фæлæ уымæ дæр нæ арæхсынц: кæронмæ сын не ‘нтысы. Аразынмæ та бынтон гуылмыз сты. Адæмы змæнтын, кæрæдзиуыл сæ ардауын, се ‘хсæн хæрам тауын у сæ куыст. Дзыллæтæ Сталинмæ цы уарзондзинад дарынц, уый сæ æнцад бадын нæ уадзы, мæсты сæ кæны æмæ сæ маст калынц советон цардарæзтыл, цъыф — йæ саразæгыл. Фæлæ сын дзы ницы уайы æмæ ницы рауайдзæн. Уымæн æмæ хистæртæ сæхæдæг цардысты советон дуджы, сæ кæстæртæ йæ уынынц кинонывты, кæсынц чингуыты, æмæ сын, уыдон æй цæмæй баивой, хуыздæр цы уа, уый скæнынæн не сты. Стæй йыл архайгæ дæр нæ бакæндзысты. Уымæн æмæ сæ сæхи йеддæмæ адæмы хъысмæт æппындæр не ‘ндавы. «Адæм та куы стыхсой цагъайраджы цардæй… зон, уæд кæй сыст-дзысты иу бон хъыгдардæй, зон, уæд кæй фехъуысдзæн иу бон сæ зарæг».
И. Сталин дæр рæдыд. Чи нæ кусы, уый нæ рæдийы. Æниу, кæй нæ кусы, уымæй стырдæр рæдыд та цы у? Æмæ уыцы рæдыд цæмæй къаддæр адæмыл æрцæуа, уый тыххæй сæ кусын кодта, куыст домдта йæ дæлбар бæрнон кусджытæй.
И. Сталин дæр рæдыд, æппæт адæмы дæр схорз кæныныл кæй архайдта, уымæй. Æниу, æвæццæгæн, æмбæрста, иу фæлтæры куы схорз кæнай, уæддæр та иннæ фæлтæры æвзæртæ фæзындзæн. Фæлæ бæрнон уыд йæхи дуджы раз.
Уæддæр йе стыр рæдыд уыдис, йæ алыварс Хрущев æмæ Берияйы хуызæттæ дæр кæй уагъта, уый. Уыдон æй мæрдтæм барвыстой æмæ йын йæ конд стыр хъуыддæгтæ царды цæугæдоны дæлæмæ дон-дон ауагътой. Уыдоны æнæрхъуыды митæ æмæ гадзрахатдзинады руаджы стыр æмæ фидар паддзахад Советон Цæдисы разамынды фæзындысты Горбачев æмæ Ельцины хуызæттæ дæр. Æмæ йын уыдон йæ быны хъæр суагътой, йе знæгты фæндиаг æй фæкодтой.
Зындгонд нырыккон ахуыргонд Н. А. Нарочницкая куыд зæгъы, афтæмæй фæсарæнты та Уæрæсейы знæгтæ Сталинмæ мæсты сты 30-æм азты репресситы нæ, фæлæ уырысæн, дунейы историйы чи нæма уыд, ахæм импери кæй скодта, уый тыххæй!

ЦГЪОЙТЫ Хазби

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: