Ахуыргæнæджы бонтæ… (Газета «Пульс Осетии» №38, октябрь 2016)

А дыууæ боны та бæрæг кæндзыстæм Ахуыргæнæджы бон. Æнæхъæн Уæрæсейы, æнæхъæн дунейы æмæ, кæй зæгъын æй хъæуы, Ирыстоны дæр. Фæлæ цы бæрæг кæндзыстæм? Бæрæгбон æви, ахуыргæнæгыл цы бонтæ акодта, цы бынатмæ æрхауди, растдæр зæгъгæйæ та, цы бынаты йæ сæвæрдтой, ууыл сагъæс кæндзыстæм? О, арфæйы ныхæстæ уыдзæн фаг, дидинджытæ, иуæй-иутæн хæрзиуджытæ дæр лæвæрд æрцæудзæн. Хицауад сын арфæ ракæндзæн æмæ та зæгъдзысты, ахуыргæнæгæй ахсджиагдæр æмæ диссагдæр куыст ничи кæны!

Ахуыргæнæг æрмæст зондамонæг нæу нæ кæстæртæн, фæлæ у паддзахадæн бындурæвæрæг. Нæ абоны кæстæр фæлтæрæй сомбон цы лæгтæ рауайа, ахæм лæгтæ æрлæудзысты нæ паддзахады сæргъы, ахæм дæснытæ араздзысты нæ фидæны цард, ахæм дохтыртæ нæ дзæбæх кæндзысты, ахæм ахуыргæндтæ сгардзысты наукæйы æнæзонгæ къуымтæ, ахæм курдиатджын фæлтæр ноджы уæлдæр къæпхæнмæ сисдзæн нæ аивад, нæ культурæ, Хуыцау хæстæй бахизæд, фæлæ ахæм фæсивæд хъахъхъæндзæн йæ райгуырæн бæстæ æддагон знæгтæй. Цал æмæ цал хатты уыдис дунейы историйы, алы паддзахады историйы дæр дæнцæгтæ ахæм уагæвæрдæн. Иу æмæ дыууæ хатты нæ загъдæуыд, исты стыр хæсты фæстæ-иу паддзахады сæргълæууæг арфæ куы ракодта: «Ацы стыр хæсты фæуæлахиз стæм фыццаджыдæр ахуыргæнæджы фæрцы! Йæ райгуырæн бæстæйыл ахæм æнувыд чи у, йæ цард дæр чи нæ бавгъау кодта тохы заман, ахæм патриоттæ схъомыл кодтой æмæ сахуыр кодтой нæ ахуыргæнджытæ! Кад æмæ сын намыс!»

О, уыдис, ахуыргæнæгæн паддзахады сæргълæуджытæ стыр кад кæд кодтой, ахæм рæстæг! Абон та? Цы хъусынц ахуыргæнджытæ хицауады уæнгтæй? Сæ удуæлдай фæллойæн сын цавæр аргъ кæнынц? Æнæхъæн дуне дæр æй фехъуыстой: «Уæхæдæг равзæрстат ацы куыст, æмæ уæ кæд гæвзыкк æмæ уырыдæй цæрын нæ фæнды, уæд исты бизнесмæ бацæут æмæ цардæн исты амал кæнут! Никæй аххос уын у!» Гъе уый та уын стыр паддзахадон лæджы дзуапп! Исчи ма дызæрдыг кæны, цы аргъ кæнынц ахуыргæнæгæн, ууыл? Ацы хицауы фарс рахæцыди тележурналист «Булæмæргъы фырт», ома, тынг раст, дам, сын загъта ахуыргæнджытæн. Ахуыргæнæгæй, дам, чи бацæуы кусынмæ? Æндæр ран чи нæ бахъуыди, ахæм адæм, «отбросы», дам!
Намæ ахæм журналистæн йæ былтæ бакъуырыны бæсты иууылдæр ныхъхъус сты! Цæуыл дзурæг сты ацы, хъыгагæн, æцæг цаутæ? Сты ууыл дзурæг, æмæ ахуыргæнæджы бынтондæр ныддæлдзиныг кодтой! Хус нартхоры хъæдтæ æмæ йын быронæй фылдæр кад кæй нал ис, ууыл дзурæг!

Мæ сывæллоны бонтæ арвыстон Зæронд Бæтæхъойы хъæуы. Райдиан скъола дæр уым фæдæн æмæ ма йæ абоны хуызæн хъуыды кæнын, ахуыргæнæгæн цы стыр кад уыдис, уый. Мæ мады æрцыдмæ дзæбæхæй цæрут уе ‘ппæт дæр, цæргæбонты фæкуыста ахуыргæнæгæй нæ хъæуы скъолайы, æмæ ма абон дæр йæ ахуыргæнинæгтæ, ныридæгæн ацæргæ, чи та зæронд лæгтæ, куы мыл амбæлынц, уæд сæ фыццаг ныхас вæййы: «Мæнæн дæ мад, Зинæ, ахуыргæнæг уыди». Абоны хуызæн æй хъуыды кæнын, мæ мад-иу хъæууынгты куы фæцæйцыди, уæд-иу ын хистæрæй-кæстæрæй, нæлгоймагæй-сылгоймагæй сыстадысты! Хатыртæ-иу дзы куырдтой, ома, кæд, мыййаг, нæ кæстæр йæхи хорз нæ дары, зæгъгæ.
Мæ мады кой цæй тыххæй ракодтон? Уымæн, æмæ йæ мæхи цæстытæй федтон, æцæг ахуыргæнæг цавæр хъуамæ уа, уый. Мæ мад кусын райдыдта скъолайы 1941 азы! Цас æй бамбарын хъæуы, цавæр аз уыдис, уымæн? Йе ‘мгар лæппутæ æмæ сæ азтæй хистæртæ хæсты быдырмæ ацыдысты. Сæ фылдæр хай нал федтой Зæронд хъæуы къуыбыртæ æмæ нал рацыдысты Дзантемыры коммæ æмæ Бидайы коммæ хосгæрстмæ. Хæст сæ байста! Мæ мад та ахуыр кодта хæстонты сывæллæтты. Уый фæстæ зонд æмæ ирон æгъдау амыдта сæ цоты цотæн. Уæззау, тыхст, æххормаг рæстæджытæ уыдис, хæсты хæдфæстæ, фæлæ адæм кæрæдзийы хуыздæр æмбæрстой, кæрæдзийæн аргъ кодтой. Мæ дзæнæтыбадинаг мад-иу афтæ дзырдта: «Хуыцау адæмы ирвæзын кодта, æмæ хæсты фæстæ хуыскъæл диссаджы зад æркодта!»

Æмæ æрмæст хæринагхъуаг нæ уыдысты хæсты фæстæ адæм, бирæ цыдæртæ нæ фаг кодта. Мæ мад-иу куы федта йæ ахуыргæнинæгтæй искæйы æрдæгбæгънæгæй, уæд-иу ын йæ бæрц æмæ йæ уæрх сбарста æмæ-иу ын хъуымацы гæппæлтæй хæдон кæнæ къаба бахуыдта, сывæллон ма суазал уа, зæгъгæ. Æмæ ма уæд куыд дисгæнæн ис, хистæрæй-кæстæрæй, нæлгоймагæй-сылгоймагæй-иу ын куы сыстадысты, ууыл! Йæ диссаг уый мидæг ис, æвæццæгæн, æмæ уæды рæстæг ахуыргæнджытæн сæ фылдæр хай уыдысты ахæмтæ. Мæ мады цардæй дæнцæг кæй æрхастон, уый тыххæй мын бахатыр кæнут, фæлæ ма йæ иу хатт зæгъдзынæн: мæхи цæстытæй цы федтон, ууыл мын æнцондæр дзурæн у.

Абон ахуыргæнæгæн ахæм кад цæуылнæуал ис? Цард цæуы æмæ йæ кæнон кæны. Советон Цæдис куы фехæлдтой, уæдæй фæстæмæ кусæг адæймаджы, уыимæ ахуыргæнæджы кад ныллæгæй-ныллæгдæр кодта æмæ æппынфæстаг абоны уавæрмæ æрцыди. Хъæздгуытæ, бонджынтæ, абоны æлдæрттæ сæ цоты ахуыр кæнынмæ æрвитынц æндæр рæттæм, æндæр бæстæтæм. Нæхи скъолатыл, нæхи ахуыргæнджытыл нал æрвæссынц. Æмæ ма сæ уæд цæмæн хъæуынц? Цæмæн ма сын фидой хуызæнæн мызд? Мамæлайы къæбæр дæр сын фаг у! Дæлæ сæхи хуызæн гæвзыкты ахуыр кæнæнт æмæ сæ куыдзы бынат зонæнт! («Уæхæдæг равзæрстат ацы куыст, æмæ уæ кæд гæвзыкк æмæ уырыдæй цæрын нæ фæнды, уæд исты бизнесмæ бацæут æмæ цардæн исты амал кæнут! Никæй аххос уын у!»)

Æцæгæйдæр абон ахуыргæнæг цы æгады бынаты ис, ахæм уавæры никуы уыдис. Æмæ ма сæ сæ мæгуырыл куы ныууадзиккой, уæд уый иу хъуыддаг у, фæлæ ма сæ адæмы цæсты бынтондæр бафтыдтой. Намæ сын сæ царды уавæртæ фæхуыздæр кæной, нагъ! Хъуамæ, æвзæрстыты бон куы æрцæуы, уæд ферох кæной сæ сыгъдæг ном, хъуамæ сæ цæсгом бахæрой æмæ сын сæ цард чи сæнад кодта, уыдоны тыххæй мæнгард, фæлитой митæ бакæной. Куы нæ разы кæной, уæд та сæм куыстæй атæрынæй æртхъирæнтæ кæнынц! Сразы у — æмæ дæ сыгъдæг ном счъизи кодтай, ма сразы у — æмæ дæ бинонтæ æнæ къæбæрæй баззадысты! Бирæтæ сразы вæййынц — мæ фыдгулæн йæ кæстæртæ стонгæй мæлой! Ныддæлдзинæг, ныххудинаг, ныффæсмойнаг кодтой ахуыргæнæджы куыст! Æмæ уый цæй æмæ кæй аххос у? Цæй куы зæгъæм, уæд абоны царды ахасты аххос! Кæй куы зæгъæм, уæд та… уæд та нæхи аххос — нæ царды ахаст ахæм уавæрмæ æртæрын кæй бауагътам, уый тыххæй!
Бирæтæ бафæрсдзысты: «Æмæ нæ бон цы у?» Нæ бон у нæ хистæрты фарн æрхъуыды кæнын! Æххормаг, мæгуыр æмæ знæт азты, хуыскъæл æрзадыл чи цин кодта, иу уæлдай ныхасы тыххæй Сыбыры къæйыл куы æмбæлын кодтой адæмы, фæлæ афтæмæй дæр йæ цæсгом, йе ‘гъдау чи нæ фесæфта, уыдоны æрымысæм æмæ сын сæ диссаджы уды хъару æмæ ныфс бафæзмæм. Цардæй хуыздæр скъола нæй æмæ нæ уыдзæн! Алчидæр йæ афоныл вæййы скъоладзау дæр æмæ ахуыргæнæг дæр. Æвзæр скъоладзауæй та хорз ахуыргæнæг нæ уайы!

Абон та мах арфæ кæнæм, æцæг ахуыргæнæджы ном чи хæссы, уыцы адæмæн! Мæхи номæй арфæ кæнын, царды мидæг мæн чи ахуыр кодта, уыцы зондамонджытæн! Арфæгонд ут! Уæ кæстæрты хуртæй бафсæдут!


ФИДАРАТЫ Юри

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: