Цæуыл дзурынц фынтæ? (Газета «Пульс Осетии» №31, август 2016)

Бæгуыдæр! Фынтæ дæр цæуылдæр дзурынц. Стæй дзы æцæгтæ дæр вæййы — рацæуынц. Бæргæ, æрмæст хорз фынтæ куы цæуиккой, æвзæртæ та — нæ!.. Уæд хæрзтæ уадз æмæ цæуæнт. Æвзæртæ та?.. Уыдон дæр хорзæрдæм цæуæнт!
Хорз фынтæ уынынц фылдæр æрыгæттæ. Æвзæр фынтæ та — ас адæм, царды зындзинæдтæ чи бавзæрста, фыдцæрдтытæ чи фæкодта, уыдон.
Æмæ цынæ хуызы бæллицтыл абады æрыгоны зæрдæ! Бæллицтæ дæр фынтæ сты. Уыдонæй дæр царды цыдæртæ рацæуы… Гъе фæлæ дзы уæддæр фынтæн æмбал нæй! Цы дæ фæнды æмæ нæ фæнды, уый дæ цæстыты раз фесты, архайыс дзы. Цин кæныс кæнæ риссы дæ зæрдæ.
Хорз фынтæй-иу адæймаджы райхъал кæнын нæ фæндыд. Фыдфынтæн æндæр у сæ ахаст зæрдæмæ. Фæлтау сæ ма уын. Æмæ сæ цæмæй ма рахæссай, æрбайрох кæнай, уый тыххæй мын мæ сидзæргæс мад афтæ бацамыдта: «Фырадæргæй куы фехъал уай, уæд-иу дæ галиу уæхсчы сæрты æртæ хатты ату кæн, æмæ уæд сæ тых асæтты, царды сын æрцæуæн нал ис». Æз уыцы зондамынд мæ зæрдыл бадардтон æмæ мæ фыдфынты уыцы хуызы сафын.
Æрмæст иу тыхст фыныл æртæ туйы акæнын мæ цæст нæ бауарзта. Цæмæн, уый уын зæгъон: нæ сыхæгтæ нæм дыууæрдыгæй бырсын куы райдыдтой, уæд мæ фырмæтæй хуыссæг дæр нал ахста. Алчидæр нæ уыцы уавæры уыд. Æмæ иуахæмы мæт æмæ сагъæсæй дзагæй куы æрфынæй дæн, уæд фестадтæн иу рæсугъд хъæдæмбæрзт комы. Коммæ хур кæд æрбакæсдзæн æмæ тынгдæр кæд срухс уыдзæн, уымæ æнхъæлмæ кастæн хурыскæсæны æрдæм. Æвиппайды комы фаллагфарс рагъыл барæг февзæрд. Уастырджи, зæгъгæ, фæкодтон мæхинымæры. Уый фезмæлыд, комы дæлæмæ атахт, æмæ йæ нал ауыдтон. Цы фæци, зæгъгæ, катайы куы бацыдтæн, уæд мын мæ галиу уæхскыл чидæр йæ галиу къух æрæвæрдта æмæ сдзырдта: «Тыхсгæ ма кæн! Æз, уыдонæн цы хъæуы, уый бакæндзынæн!» Æз æм разылдтæн. Йæ рахиз къухы йын ехс ауыдтон. Æмæ цыдæр æрбаци. Чи уыди? Уастырджи!.. Йæ агурæг комы фахсыл иучысыл суадтæн æмæ диссаджы кувæндонмæ бахаудтæн. Ныллæггомау, раст тибетаг кувæндæттау. Хуры тынтæ кастысты йæ къултæй.
Фырадæргæй фехъал дæн рохст зæрдæ æмæ мæтгæнгæ. Фæлæ мæ галиу уæхсчы сæрты æртæ туйы нæ акодтон! «Уадз æмæ мæ ныфсæвæрæджы ныхæстæ æрцæуой», —
ахъуыды кодтон мæхинымæры. Æмæ æцæг-дæр æрцыдысты… Нæ адæммæ кард æмæ топпæй чи æвзыста, лæбурдта, уыдонæн, цы хъуыд, уый бакодта. Цы агуырдтой, уый сæ къухы нæ бафтыд, фæлæ сыкъасастæй фæсмонгонд фесты. Гъеныр ацу æмæ, дам, Хуыцауыл, зæдтæ æмæ дауджытыл ма æууæнд. Фынтыл ма æууæнд…
Бæргæ, бæргæ. Фынтæ дæр алы хатт иухуы-зон нæ вæййынц. Ис дзы зæрдæриссæнтæ. Æмæ уыдон куы нæ рацæуой, уæд — хуыздæр. Ахæмтæй уыд, æрæджы цы фын федтон, уый дæр. Мæ уаты стъолы фарсмæ бадтæн. Уатмæ гæзæмæ рухс кæцæйдæр калд. Æхсæв уыд æви бон, уый дæр нæ хатыдтон. Цыдæр мын æнцойдзинад нæ лæвæрдта, æмæ, йе чиныгмæ кæнæ фыссæнмæ бавналон, уый ныфс мæм нæ уыд…
Æвиппайды мæ уат ныррухс æмæ мæ разы февзæрдысты, ныр цалдæр азы мæ цæстытæ кæмæ ныуурс сты, уыцы дыууæ чиныджы — дзæнæты бадинаг наукæты доктор Гæбæраты Никъала йæ царды бонтæ кæмæн рауæлдай кодта, уыцы «Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуаты» фæстаг — æртыккаг æмæ цыппæрæм томтæ. Æз сыл ныццин кодтон.
— Цæуыл сыл цин кæныс! — æнæнхъæ-лæджы айхъуыстой мæ хъустæ. — Кæй ма хъæуынц?
— Куыд кæй?! — сдзырдтон æмæ дзурæджы æрдæм разылдтæн.
Мæ чъылдыммæ лæууыд бæрзонд, хæрзконд чындздзон чызг. Йæ цæстыты æрвон тыгъдад. Йæ цæсгомæй, мæнæ адæмон сфæлдыстады куыд фæзæгъынц, мæйтæ æмæ хуртæ каст. Раст цыма Зæхх æмæ Арв иугæнæг уыд, уыйау йæ тæрныхæй хæрдмæ рухсы тынтæ цыдысты. Йæ уæлæдарæс ирон рухсдзыд разгæмттæ, риуæгънæджытæм цæстытæ нæ лæууыдысты.
Æз фæгæпп ластон æмæ мæ мидбынаты раст алæууыдтæн.
— Бадгæ скæн. Æз дæр дæ фарсмæ æрбадон æмæ дын мæ хъаст ракæнон, — рæвдаугæ хъæлæсæй мæм сдзырдта.
Æз ын стъолы фарсмæ бандон авæрдтон. Чызг æрбадт æмæ райдыдта:
— Æз ирон æвзаг дæн… — комкоммæ мæм ныккаст. — Ды бирæ кæй хъысмæтыл сагъæс кæныс, уый. Æмæ раст дæ: сагъæссаг фæци мæ сæр. Ирыстоны мæ сурынц алы къуымæй. Æрлæууæн бынæттæ ма мын — иу стæм рæтты. Афтæмæй куыд нæрыдтæн Дард Хурыскæсæнæй цæугæдон Донайы былгæрæттæм, уый куы зонис! Æфсады балхон-иу куы ныхъхъæр ласта: «Мардзæ! Размæ! Размæ!» — уæд сæ ныхмæ чи хъуамæ фæлæууыдаид. Бауромæн сын-иу нал уыд. Ныр та… Æниу кæцæй нæ хъуыст мæ хъæр… Сывæллæтты хъæлæс бирæ уарзын æмæ мын уыдонимæ æхсызгондæр вæййы. Фæлæ рæвдауæндæтты искæй сывæллоны дзыхæй куы сирвæзын, уæд ыл хъомылгæнæг фæтъæнг ласы: «Говори по-русски!»
Сурынц мæ алырдыгæй. Афтæмæй уæм уæларвæй æрцыдтæн. Уæларвон дæн. Æмæ та фæстæмæ уырдæм куы ацæуон, уæд фесæфдзыстут. Уый бамбарут, ирон адæм! Уæ хицауадæй бирæтæ сæ сæрмæ иронау дзурын нал хæссынц. Афтæмæй сын уыцы хъарм бынæттæ æз скодтон. Æз ам, зæххыл, куы нæ уаин, уæд уын республикæ нæ уаид. Æмæ дзы Сæргълæууæг дæр нæ уаид, Хица-уад, стæй Парламент дæр. Æппæты стырдæр хицау дзы уаид районы сæргълæууæг.
Æз нындзыг дæн æмæ йæм хъуыстон æнæ иу сыбырттæй. Æмæ йын цы хъуамæ загътаин, рæстытæ куы дзырдта, уæд.
— Мадæлон мæ куы хонут, ирон адæм, æмæ мæ ирон ныййарджытæ фæсдуармæ куы баппæрстой, сæ къахы бырынкъæй мæ æддæмæ ссонынц. Ирон дзыхæй дзурын сæ сæрмæ нал хæссынц, сæ цотимæ ныхас кæнынц уырыссагау. Англисагау дæр, иронау нæ, абабау. Сурынц мæ сæ хæдзæрттæй, сæ кæртытæй, æхсæнадон бынæттæй. Хуыдуг кæнын. Æрмæст ма хъæууон хæдзæртты, скъолаты риуыдзаг сулæфын, мæ уæлдæфæй
хъуыртхъом фæвæййын. Горæт Дзæуджы-хъæуы та мæ уды нарæджы дæн. Хъазынц мæ, хынджылæг мæ кæнынц. Хицауадæй
ахуыргонды онг, сæ кæнгæ митæй. Истæмæн сæ сахат куы бахъæуы, уæд æй ирон æвзаджы сахаттæй исынц. Зæгъ-ма, Дзæуджыхъæуы скъолаты ирон æвзаджы ахуыры фарста хынджылæггаг нæу?! Ирон скъоладзаутæн дзы сæ фылдæр мадæлон æвзагыл «дæ бон хорз» зæгъын нæ зонынц, афтæмæй сын хорз бæрæггæнæнтæ æвæрынц æмæ сæ уæлдæр кълæстæм æргъæвынц. Сæхи сайынц… Мæн дæр… Фыссын æмæ кæсын сæ ахуыр кæнынц, дзурын нæ зонгæйæ. Уый та куыд?.. Дзурын уал сæ сахуыр кæнут алыхуызон хъæзтыты, стæй сæ кæй фæнда, уый кæсын æмæ фыссын дæр базондзæн. Уæ фыдæлтæ хæхбæсты чиныджы кæсын, фыссын нæ зыдтой æмæ уый тыххæй ирæттæ нæ уыдысты?! Æмæ уæд сымах кæцæй фестут? Абоны фæлтæрты фæстæ та чи уыдзæн?!
Уæ фыдæлты нуарджын æмæ аив, уæздан æмæ рæсугъд ныхас абон дæр ма зæлы мæ хъусты, хъары мæ уæнгты. Хъуысы мæм уæлхæдзæрттæй, кæртытæй, фæзтæй сæ цоты хъæлдзæг худт æмæ сæ хъулты къæрццимæ сæ зæлланг, æхцонхæссæг ныхас. Сымахæн та уæ ам горæты кæртыты кæй цот хъазы иронау?.. Хистæртæй уæ йæ хæдзары иронау кæрæдзимæ чи дзуры, уыдон дæр сæ цотимæ ныхас кæнынц уырыссагау…
Мæнæн исты сдзурыны бон дæр нал уыд: фæхтæй хойæгау мæ хостой йæ ныхæстæ.
— Цы ныхъхъус дæ?! Цы ныфсæй цæрон, ирон адæм, уемæ, — сбустæ мыл кодта, — мæ уды нарæгмæ куы сдæн, уæд ма цæмæ æнхъæлмæ кæсут?! Кæд мыл цы æрцæудзæн, уый тас уæ мæрдвынæйæ куыд нæ хъал кæны?! Иу уæ лæгау куы нæ базмæлы?! Бæрæгбоны ныхæсты бæсты фæдис цæуылнæ ныхъхъæр кæнут?! Кæрæдзи фауыны бæсты Къостайы тырысайы бын иумæ цæуылнæ балæуут?!
Уыцы ныхæсты фæстæ стъол йæ къу-
хæй æртъæпп ласта, йæ бандонæй мæстæл-гъæдæй фестад. Æз дæр… Æнкъард æмæ æфхæрд цæстæнгасæй мæм æрбакаст. Æмæ ма загъта:
— Мæгуыр — уæхи сæр. Æз уын куы нал уон, уæд чи уыдзыстут? Ничи! Æмæ уæм искæй фæсдуар цæрын хуыздæр кæсы?! Цæй, æз цæуын! Мулк ссаргæ у, фæлæ мæн нал ссардзыстут!
— Фæлæуу! Кæдæм? — сдзырдтон æм, фæлæ йæ цæмæ лæууын кодтон. Ныфс ын цæмæй бавæрдтаин, уый ныр дæр нæ зонын. Уый йæ сæр æруагъта, стæй фæлурс кæнын райдыдта. Йæ цонг ма йын ацахсыныл афæлвæрдтон, фæлæ уый цыдæр æрбаци.
Æз фырадæргай фехъал дæн. Фыдфынты ахæсты та кæй уыдтæн, уый куы бамбæрстон, уæд та мæ галиу уæхсчы сæрты æртæ туйы акодтон. Фæлæ мæм афтæ кæсы, цыма ацы хатт æрмæст мæ тутæй ницы рауайдзæн, йæ уайдзæфтæ не ‘ппæтмæ дæр куы нæ бахъарой, уæд!

ЦГЪОЙТЫ Хазби

Комментарии

Комментарии к данной статье отсутствуют

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: