Чырыстон дин Хетæгкаты Къостайы цард æмæ сфæлдыстады (Газета «Пульс Осетии» №18, май 2016)

Нæ хурзæрин, нæ бонрухс,
Чырыстийы фæдон,
Нæртон æвзаг, ирон уд
Дæ фæрцы сты цæрдхъом.

Къадзаты Станислав

Мæн рагæй цымыдисы æфтыдтой нæ ирон дзырдаивад æмæ нæ национ æвзаджы бындурæвæрæг Хетæгкаты Къоста æмæ чырыстонады ахастытæ. Зонадон чингуытæ æмæ уацтæ ацы ахсджиаг проблемæйы фæдыл дæр стæм ис. Рагæйдæр фысджыты уырнондзинад иртасджытæ чиныгкæсæгæй-иу ныссусæг кодтой. Фæндыди мæ аныхас кæнын ахæм куырыхон адæймагимæ, кæцыйæ фехъусæн уыдаид бæстон дзуапп. Æмæ цæмæй Ирыстоны чырыстон адæм фылдæр базоной, Хетæгкаты Къоста куыд баст уыдис чырыстон динимæ, уый тыххæй æз фембæлдтæн æмæ раттон цалдæр фарсты нæ фысджыты хистæр, нæ литературæйы цардæгас классик Джусойты Нафимæ. Фыццаджы дæр уымæн, æмæ Нафийæ хуыздæр Къостайы царды хабæрттæ æмæ йæ сфæлдыстадон бынтæ ничи зоны. Бирæ азты дæргъы уый иртæста бæстон поэты цард æмæ сфæлдыстад, куыста архивты йæ къухфыстытимæ, ныффыста Къостайы тыххæй цыппар егъау чиныджы æмæ бирæ уацтæ. «Къоста мæнæн у мæ Хуыцауы хай, мæ цины бон дæр æмæ мæ хъыджы сахат дæр мæ зæрдиаг ныхас æмæ мæ масты рис кæмæ хæссын, уый. Мæ миднымæр куы фæдзурын йемæ, уæд мæ ферох вæййынц мæ хъыгтæ дæр, мæ цинтæ дæр æмæ та мæ куысты уæлхъус балæууын», — сæтты Нафи сыгъдæгзæрдæйæ йæ сæйрагдæр дзуринагыл. Иу ныхасæй, нæ поэты царды хабæртты æмæ аивадон бынты Нафийæн сусæггагæй бирæ нал баззад. Нафиимæ нын цы ныхас рауади, афтæ мæм кæсы, уый газет «Пульс Осетии»-йы чи кæсы, уыдонæн дæр цымыдисаг уыдзён æмæ йæ хæссæм рæгъмæ.

— Советон Цæдисы заманы дзурæн дæр нæ уыдис ахæм темæйыл: «Къоста æмæ дин». Мах зыдтам нæ литературæйы классикы æрмæст куыд революционер-демократ, ирон адæмы бартыл тохгæнæг. Фæлæ Къоста уыд фыццаджы-фыццагдæр адæймаг. Уымæн та уыди Хуыцау. Цавæр чырыстон адæймаг уыд уый?

— Фыццаг уал уый, æмæ раст нæ дзурыс: советон заманы нæ уыд дзурæн дины тыххæй. Æз кандидатон диссертаци ныффыстон æмæ бахъахъхъæдтон советон заман, ома Сталин куы цард, уæд — 1953 азы. Мæ уæды хъуыдытæ Къостайы тыххæй мыхуыр сты дыууæ чиныджы, æмæ сæ дыууæйы дæр бæлвырд ныхас ис Къостайы идеологийы тыххæй — чырыстон дины мидисы тыххæй дæр.
Ды адæймаг æмæ уымæн йæ идеологи адих кæнын фæлварыс, æмæ мæ нымадæй раст хъуыддаг нæу: адæймаг æмæ йæ идеологийæн фæхицæн гæнæн нæй. Дунейы цæрæгойтæй æрмæст адæймаг зоны хъуыды кæнын. Уымæн йæ митæ æмæ йæ хъуыдытæн фæхицæн нæй. Æцæг, Ленины раст нымадæй — «адæймæгтæн сæ фылдæр хъуыды кæнын нæ зонынц». Уый иууыл фылдæр хъуыдыгæнджыты нымадта йæ иупартион большевиктæм. Фæлæ комкоммæ фыста: большевиктæй дæр хъуы-
ды кæнын зоны 10 адæймагæй 3, ома сæ хъуыды кæнын чи нæ зоны, уыдон сты сæ 70%...
Къоста уыд, æппынæдзух, стæй дундунейы арæнты æмæ æрфæнты чи хъуыды кодта, ахæм адæймаг. Къостайы тыххæй нæ иумæйаг нымад уæд дæр æмæ ныр дæр раст у: уый уыди йæ идеологийы астæумагъзмæ гæсгæ революцион демократ.
Раст у, уый уарзта Чырыстийы фæлгонц, уымæн æмæ йын Чырысти дæр уыди революционер, йæ дуджы, æхсæндзæрды рæстдзинад æмæ сæрибар æрæвæрын æмæ ныббиноныг кæныны охыл йæ иунæг сæр æвирхъау мæлæты арммæ чи радта, уый. Поэмæ «Се человек», зæгъгæ, уым Къоста, Чырыстийы кæй байтыгътой (толпа, чернь, глупцы — ацы нæмттæй Къоста хоны Чырыстийы марджыты), уымæн йæ аххосаг афтæ амоны:

За что?.. За братство и любовь,
За мощный призыв к жизни новой,
За свет познанья, за свободу?

Дыккаг нымаинаг та уый у, æмæ Чырыстийы марæг дингæнджытæ кæй уыдысты, — фарисейтæ. Уыдон сæ дины фæткæй сарæзтой пайдайы æхсæрдзæн — материалон хæрзиуджыты суадон. Чырыс-ти сын адæмы цæсты бафтыдта сæ чъизи уды низ æмæ сæ мæнг зонды амынд. Æмæ дзы сæ маст райстой — ахицæн æй кодтой æнцон сайæн дунейæ — бардзы (толпа) ардыд барвæндæй æмæ йæ байтыгътой ауындзæныл.
Æртыккаг та уый, æмæ йæ ахуыргæни-нæгтæн цы зонд амоны, цы идеалтæ сын бæтты æхсæндзарды æмæ адæймаджы æгъдауы хуызы, уыдон сты Къостайы дунембарынады, сæйраг миниуджытæ дæр. Æрæмных кæн Къостайы «Я не пророк...» æмæ Чырыстийы фæдзæхстытæ поэмæ «Се человек»-ы. Йæ уæлвæдтæм ацы хъуы-
ды йæхи къахæй æрцæудзæн.
Ацы нымад ис чырыстон дины чингуыты. Ды хорз зоныс чырыстон дины нымад:
«Хуыцау сфæлдыста адæймаджы по обра-зу и подобию — йæхи фæлгонц æмæ фисынтыл амадæй…» Ома адæймаг æмæ Хуыцау сты æмхуызон, æрмæст адæймаг хуымæтæджы фæлгонц у, Хуыцау та — идеалон. Зæгъæн ис: адæймаг сфæлдыста Хуыцауы йæ идеалы хуызы. Адæймагæн йæ идеалимæ сæмхуызон уæвын не ‘нтысы æмæ никуы бантысдзæн, фæлæ йæм тырнын хъæуы, Къоста йæм куыд тырныдта, афтæ.
Нымаинаг ма у уый дæр, æмæ не ‘взаджы
адæймаг æмæ Хуыцау сты æмнæмттæ (рав-
ноименны: Хуыцау — хицау).

— Куыд æрцыд Къоста чырыстон дин-мæ?

— Къоста чырыстон динмæ цæугæ не ‘ркодта. Райгуырд æмæ схъомыл чырыстон бинонтæ æмæ адæмы ‘хсæн. Йæ ахуыры азты æдзух уыд чырыстон дины скъола-дзау. Куы байрæзт, уæд та дзæбæх базыдта чырыстон идеологийы æппæт миниуджытæ æмæ сæ фылдæрыл сразы куыд коллективистон зонд æмæ æгъдауы, адæймаджы сырдон эгоизмы ныхмæ арæзт идеологи-йыл.

— Дæумæ гæсгæ, егъау сты Къостайы чырыстон бынтæ?

— Мæ нымадæй Къоста чырыстон идеологийы миниуджытæй цæуыл сразы, уыдон рацарæзта йæхи зонды фисынтыл æмæ систа йæ дунембарынады, сæйраг фæтк æмæ ‘гъдау, «чырыстон бынтæ» не сты, адæймаджы иууыл бæрзонддæр этикон æмæ эстетикон идеалтæ сты.

— Цавæр бынат ахсы дины темæ Къос-тайы кадæг «Хетæджы»?

— Кадæг фæуд нæу æмæ йыл тæрхон кæнын зын у. Хетæг чырыстон дин кæй райста, уый у йæ хъысмæты ратæдзæн. Фæлæ Хетæгæн йæ хъысмæт куыд уыдзæн дарддæр, уый куы нæ зонæм, уæд нæ тæрхон æнæбындур разындзæн, æмæ уымæ гæсгæ дæ фарстæн дзуапп раттæн нæй уацмысы анализы бындурыл. Зæрдæаивæй тæрхæттæ хæссын та худинаг у.

— Ахуыр кæнынмæ йæ Хърыммæ куы
арвыстой,
Бафтыд уæд иу грекъаг беримæ Хетæг.
Уый йæ сæхирдыгон карз дзуармæ акодта, –
Лæппу сæ афтæ фæдзуры йæхæдæг...

Мард сыстгæ дзы, зæгъы, федтон мæхи
цæстæй,
Динамонджытæм дзы бирæ фæхъуыстон…
Бакаст сæ чингуыты… базыдта
се ‘гъдæуттæ…
Скодта йæ цæуынмæ уым йæхи…
чырыстон…

Ацы рæнхъытæ сты кадæг «Хетæг»-æй. Цы кæны иу æмæ хицæн кадæджы герой æмæ Къостайы фæндаг динмæ?

— Хетæг чырыстон дин райста, йæ адæмы диныл йæ къух систа, афтæмæй. Къостайы хъысмæты ахæмæй ницы ис, кæрæдзийыл барæн сын нæй.

— Дины темæйыл æмдзæвгæтæн сæ фылдæр хай сты уырыссагау фыст. Куыд дæм кæсы, цæмæн?

— Къостайы уацмыстæн æрмæст сæ чысыл хай у фыст иронау. Уый дæр йæ поэтикон уацмысты чысыл хай. Йæ публицистикæ, прозæ, драматурги, фыстæджытæ уырыссагау фыст сты. Уый фыццаджыдæр уымæн, æмæ ирон мыхуыр нæма уыди. Къостайы та фæндыд æхсæндзæрды фарстытæ адæмы рæгъмæ хæссын, рæстдзинады сæрыл дзурын, адæмы тыхст æмæ мас-тыл тæрхон кæнын хицауады раз. Гъе, æмæ уæды уавæрты Къостайæн æндæр гæнæн нæ уыд — йæ хъуыды нымадта бирæнацион æхсæнады сæйраг паддзахадон æвзагыл — уырыссагау. Ам поэты архайд диныл баст нæу. Паддзахады æхсæндзæрды фæтк афтæ амыдта.

— А жизнь… жизнь… не знал я ее
назначенья!..
Не ведая зла и добра, я не мог
Проникнуться светом любви
всепрощенья
И верой, что есть всеврачующий Бог.
(«Воспоминание»)

Цавæр царды зынвадæтты-иу куывта Къоста Хуыцаумæ æмæ цæмæн?

— Куыд æмæ кæд куывта Къоста Хуыцау-мæ, уый ничи зоны поэтæн йæхицæй дарддæр. Æмæ йыл тæрхон кæнын дæр не ‘мбæлы.

— Любовь торжествует, все злое
распалось,
Попрал он смерть смертью пречистой
своей…
Кто верует твердо в распятого Бога,
Кто заповедь помнит святую Христа,
Того не пугает крутая дорога
К Голгофе и тяжесть большого креста…

Нафи! Нæ буцдаринаг! Цæмæн æвдыста Къоста йæ дины æмдзæвгæты адæймаджы уды хъæддыхдзинад?

— Аслæнбег, æфсымæр! Ды кæныс Чырыстийы сгуыхтыл дзурæг стихты кой. Æмæ Чырысти та Къостайы нымадæй уыд, нæ дунейы историйы æмсæр удгоймаг кæмæн нæй, ахæм æвæджиауы тохгæнæг æхсæндзарды, адæймаг æмæ адæмы ‘хсæн ахастыты рæстдзинад æмæ сæрибары сæрыл.
Ацы хъуыддаджы та Чырыстийы уды æвидийгæ тых цæвиттойнаг уыд, æмæ йæ ахæм хуызы æвдыста Къоста, стыр зонд æмæ генион курдиаты хицау.

— Къостайы æмдзæвгæтæн сæ зынд-гонддæртæй иу у «Я не пророк». Зæрдыл, ацы уацмыс кæсгæйæ, æрбалæууынц А. С. Пушкин æмæ М. Ю. Лермонтовы «Пророктæ», уымæн æмæ сæ иу кæны уарзондзинад адæймагмæ, æууæнк уый фæрцы. Куыд æмбаргæ у мæнæ ацы диссаджы поэтикон рæнхъыты мидис:

Весь мир — мой храм, любовь —
моя святыня,
Вселенная — отечество мое…?

— Ацы диссаджы, æцæг диссаджы стихты мидисыл иттæг хорз ныхас ракодта Къос-та йæхæдæг, 1899 азы августы дæсæм бон Цæлыккаты Юлианæмæ цы фыстæг рарвыста, уым. Æз ма йæм исты фæрссаг æмпъузæнтæ бафтауин, фæлæ Къостайæ æфсæрмы кæнын æмæ ницыуал дзурын. Херсонæй Къоста фыста: «Эту мысль я высказал, когда писал это стихотворение, с глубоким убеждением, что я уже достиг моим духовным самовоспитанием такой высоты… И часто потом я искренне переживал блаженство такого успеха… Но удивительна сама жизнь наша, частная, субъективная! Требования ее почти на 90% идут вразрез этой величайшей конечной цели всякого “подобия божьего…” Одна какая-нибудь мимолетная встреча, взгляд, слово вырастает незаметно в такую колоссальную силу, что все, что противодействует ее притяжению, должно или разрушиться, или претерпевать страшно мучительные колебания…»

— Друг и наставник, отец наш духовный!
Тысячи юношей, сотни детей
Век не забудут заботы любовной.
Честных стремлений и ласки твоей.
Все с благодарностью вспомним
сердечной
Скромный, тернистый и долгий твой
путь…

Ацы рæнхъытæ Къоста ныффыста йæ удон фыд — сауджын, протоиерей Антоний Чаленкойыл. Чи уыд ацы адæймаг? Цæмæн уыд афтæ зынаргъ Къостайæн?

— Антоний Чаленкойы тыххæй ногæй ницы мæ бон у зæгъын æмæ Къостайы зæрдиаг ныхæстæн комментари дёттын мæнён не ‘мбæлы. Къостайæн тынг зынаргъ адæймаг уыд, зæгъгæ, уый та мæ уырнгæ нæ кæны. Поэт дзуры сабийы уарзондзинадыл рæвдауаг ахуыргæнæгмæ. Уымæй уæлдай поэты стихты ницы ис.

— Йæ фыстæджы Цæлыккаты Аннæмæ (1899 азы 8 сентябрь) Къоста фыста: «Я теперь начал даже переводить на осетинский язык евангелие. Стесняет меня только то, что в осетинском языке нет точно соответствующих слов и выражений некоторым словам и выражениям в евангелии, и проверить их не на чем». Цас бантыст Къостайæн тæлмацы куысты? Цæмæн уыд афтæ ахадгæ поэтæн ирон æвзагмæ дины чингуытæ раивын?

—  Евангели ирон æвзагмæ раивыны
фæнд Къостамæ фæзынд, фæлæ йæ æххæст не скодта. Æз дзы Къостайы тæлмацæй иу хъуыдыйад дæр никуы бакастæн. Стæй мæм афтæ дæр нæ кæсы, æмæ Къоста чырыстон дины чингуытæ иронау рауадзын стыр национ хъуыддагыл нымадта. Сæ сæр хъуыд, цæмæй адæм зыдтаиккой сауджынты дзыхæй нæ, фæлæ оригиналмæ гæсгæ, се ‘цæг хуызы. Æмæ уый æнæмæнг хъуыд.
Нæ поэты ацы фæндиаджы æз уымæй уæлдай ницы хæрзиуæг уынын.

— Къоста уыд, арф уырнондзинад кæмæ ис, ахæм адæймаг. Цы заманы царди, уый алцæмæй, хъыгагæн, æххæст нæ уыди. Уæдæ йæ зæрдæ цæуыл лæууыди, ныфсы хос ын цы уыдис?

— Къоста «арф уырнондзинады адæй-маг» нæ уыди. Уый уыди стыр æмæ арф хъуыдыйы хицау. Динмæ, уырнынадмæ каст
идеологийы иу хуызы цæстæй. Зынаргъ ын дзы цы уыд чырыстон идеологийы, ууыл дзырдтам. Чырыстон дин паддзахы хицæутты фарс кæй хæцыд Уæрæсейы дæр æмæ иннæ паддзахæдты дæр, уый Къоста хорз зыдта, дзургæ дæр ыл кодта, стæй цæхгæр æмæ хъæбæр хуызы.
Ацы хъуыддаджы Къостайы идеологон позицийыл дзурын мæ ныртæккæ нæ фæнды. Уымæн æмæ глобализмы фаджыс чи тауы дунейыл, уыдон Уæрæсейы алыхуызон сектæтæ аразынц уæййаг дингæнджыты æххуысæй. Ахæм уавæры æз дæн чырыстон дины фарс. Уадз æмæ нæ паддзахады кусæнт дыууæ дунейон дины — чырыстон æмæ пысылмон динтæ. Сектанттæ адæмы динон иудзинад фехалыныл архайынц æмæ сын уæвыны бар хъуамæ ма уа чырыстон дунейы. Уæрæсейы бирæнацион паддзахады динон иудзинад бахизын хъæуы Америкæйы глобализмы знагиуæгæй.

— Йæ царды фæстаг бонты Къоста, йæ хо Олгъайы ныхæстæм гæсгæ, чи-иу æм æрбацыди, уыдонæн-иу дзырдта: «Ме ‘фсымæртæ, кæрæдзи уарзгæйæ цæрут!» (Дзасохты Гигомæ фыстæгæй). Ацы ныхæсты ис æвæрд Йесо Чырыстийы фæдзæхст: «Æз уæ куыд уарзын, сымах дæр афтæ кæрæдзи уарзут». Къостайы фæдзæхст мах сæххæст кодтам?

— Нæ йæ сæххæст кодтам, нæдæр фæндгæ кæны нæ фылдæры йæ сæххæст кæнын. Рагæй фæстæмæ ирон интел-
лигенцийæн кæрæдзи афхæрын, кæрæдзи фыдгой кæнын, кæрæдзийыл хицæуттæм сусæг хъæстытæ фыссын мыды фæзгъæр ахæрынау кæсы… 1930-æм азты кæй ахс-той нæ интеллигенцийæ, уыдонæн сæ
фылдæр репрессигонд æрцыд се ‘мбæлтты сусæг хъæстытæм гæсгæ… Худинаг æмæ дзеудзæлæй нæ адæмæн иумæйагæй!.. Фæлæ цы нæ бон у, стæй уыцы дзырд-хæсджытæй фæсмоны ныхас дæр ничи загъта æргом, адæмы раз йæ фыдмийы фæ-
дыл…
Эгоизмы маргæй рагæй фæстæмæ у хъæстæ дунеон интеллигенци. Пушкин уымæн фыста:

Хвалу и клевету приемли равнодушно
И не оспаривай глупца.

Гъе, фæлæ Пушкины фæдзæхст дæр иу стæмтæм бахъардта. Пушкинæй 80 азы фæстæдæр Блок фыста поэтты хиуарзон ахастыты тыххæй:

Там жили поэты, и каждый встречал
Другого надменной улыбкой…

Хуыцау куы зæгъид, æмæ нæм мæнæ XXI æнусы райдианы уæддæр куы бахъарид Къостайы фæдзæхст!..


МЗОКТЫ Аслæнбег

Комментарии

Dorothynex, 13:34, 29 Янв. 2017

wh0cd870015 <a >acomplia 20mg</a> <a >buy phenergan</a> <a >amoxicillin</a> <a >online cialis canada</a> <a >valtrex 500 mg</a> <a >cost of citalopram</a> <a >cephalexin</a> <a >visit your url</a> <a >lasix</a>

Dorothynex, 11:49, 15 Апр. 2017

wh0cd870015 <a >viagra mail order</a>

ManyGeli, 04:30, 07 Янв. 2018

В сети немало полезных статей о пикантном положении и роддомах, но они какие-то неточные. Нет названий перинатальных центров, адресов, советов настоящих врачей. А желательно бы посмотреть свежую речь, важную в этом году – с свежими технологиями, ценами и новинками.
Идеально, чтобы еще и полезная инфа для будущих и реальных мам. Все это обнаружила именно здесь. Точно, конкретно, с образцами из настоящей жизни, консультациями специалистов. Часто заглядываю на интернет-сайт, если чадо недомогает.
<a >сколько стоит маммография в спб</a>

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: