Красногойраг лæппуйы  сгуыхтдзинад (Пульс Осетии №13, апрель 2015)

Уæлладжыры комы Къорайы хъæуы цæрæг Хъуппеты Тасойы фырт Исламæн Рæмононимæ рацыдис бирæ цот. Схъомыл кодтой аст сывæллоны — æхсæз лæппуйы æмæ дыууæ чызджы. Уыдон уыдысты: Афæхъо, Никъо, Михел, Хадизæт, Фаризæт, Алихан, Гуыбе æмæ Бибо.
Алчидæр сæ царды йæ бынат ссардта, уыдысты алцæмæ дæр арæхстджын, æнæ-зивæг æмæ адæмæн уарзон. Ссæдзæм æнусы райдианы æнæнхъæлæджы Исламы бахъуыдис дыккаг бинойнаг æрхæссын. Уый та уыдис Зæн-джиаты чызг. Хъыгагæн, йæ ном ын ничиуал хъуыды кæ-ны, æдзухдæр æм адæм Зæнджионæй дзырдтой. Ислам æмæ Зæнджионæн дæр рацыдис цот: Габре, Лади, Оля æмæ Георги — 1916 азы гуырд.
Советон хицаудзинад Цæгат Ирыстоны куы æрфидар ис, уæд 1922 азы Уæлладжыры комы хохы хъæутæй бирæтæ рацыдысты цæрынмæ Красногоры хъæумæ. Уæвгæ, уыцы рæстæг уым хъæу дæр нæма уыдис. Хохæгтæ æрцардысты хъазахъхъаг станицæ Николаевскы хурыскæсæнæрдыгæй хъазахъхъæгты зæххытыл, Урсдоны цæугæдоны рахизфарс. Хохæй æрцæуджыты фыццаг æмбырды ныхас цыдис, куыд хъуамæ схоной сæ ног цæрæн бынат. Адæм хас-той алыхуызон фæндæттæ. Иу рæстæджы йæ бынатæй сыстадис фæскомцæдисонты раздзог Хуыдæлты Быдзыго æмæ загъта: «Мах иууылдæр Уæлладжыры комæй, хохаг хъæутæй рацæугæ адæм стæм. Тох кодтам æмæ уыдыстæм Советон хицаудзинады фарс сырх тырысаимæ, æмæ нæ хъæуы ном Красногор схонæм». Уыцы ном фылдæр адæмы зæрдæмæ фæцыдис. Афтæ равзæрдис æмæ ныффидар ног советон хъæуы ном — Красногор.
Ардæм рацыдысты Къорайы хъæуæй Ислам æмæ йæ бинонтæ дæр. Хъæуæн бынат цы ран æвзæрст æрцыдис, уый йæ уавæртæм гæсгæ хорз нæ рауадис. Уым цыдис Урсдоны раздæры донвæд, йæ зæхх дæр фылдæр рæтты — хуырджын, дурджын. Бирæ дзы уыдис суадæттæ, цъымаратæ, цъыфдзæстытæ… тæфсæджы къогъотæ. Уымæ гæсгæ ног æрлидзджытæй бирæтæ тæфсæгæй рынчынтæ кодтой. Уырдыгæй фæстæмæ хæхбæстæм кæнæ æндæр хъæутæм дæр чысыл нæ алыгъд. Исламы хистæр фырт Габре дæр тæфсæгæй фæрынчын æмæ уым нал ныллæууыд, ацыд фæстæмæ хохмæ, æрцардис Мызуры поселочы.
Красногоры цæргæйæ, Хъуппеты Лади уыдис, фыццагдæр хъæуы фæскомцæдисон организацийы цы 20 уæнджы уыдис, уыдоны номхыгъды. Райдиан скъола хъæуы арæзт æрцыд 1925 азы. Георги уыдис йæ фыццаг ахуырдзаутæй иу. Фæстæдæр та дзы байгом кодтой æнæххæст астæуккаг скъола, æмæ йæ Георги æнтыстджынæй каст фæцис. Цалдæр азы уыдис скъолайы фæскомцæдисон организацийы секретарь, стæй ногдзауты къорды разамонæг дæр.
Георги рагæй дæр бæллыдис тæхæг суæвынмæ, æмæ йæ хорз хæлар æмæ сыхаг Реуазты Санахъоимæ бацыдысты Краснодары æфсæддон тæхджыты училищемæ.
Фыдыбæстæйы Стыр хæст Георгийы æрæййæфта Мæскуыйы бынмæ, 53-æм авиацион полчъы службæ кæнгæйæ. Хъахъхъæдта Мæскуыйы горæт немыцæгты ныббырстытæй. Немыцаг фашистты æрдонгтæ æрбаввахс сты Тулæмæ — хæцæнгæрзтæ кæм арæзтой, уыцы рагон æмæ номдзыд уырыссаг горæтмæ. Уæд, 1941 азы 9 ноябры, 53-æм дардмæтæхæг бомбæппарæг авиацион полчъы командир Степан Суворовы бардзырдмæ гæсгæ райсомæй раджы хæдтæхæг ратахтис хæстон хæслæвæрд æххæст кæнынмæ. Хæдтæхæджы экипажы уыдысты: тæхæг Поветкин Валентин, штурман Хъуппеты Георги, æхсæг-радист Теличко Павел æмæ дыккаг æхсæг Анисимов Иван. Сæ хæслæвæрд сæххæст кодтой. Бомбæтæ æрæппæрстой знаджы механизацигонд æфсæддон къордтыл æмæ танкты колоннæтыл. Фашисттæн ракодтой стыр зиантæ, фæлæ фæстæмæ, сæ базæмæ здæхгæйæ, немыцы зенитон сармадзаны нæмыг сæмбæлдис хæдтæхæгыл, нызмæлыд, акалд йæ фæздæг. Тæхæг Поветкин арæхстджынæй бæргæ архайдта сæ фæздæгкалгæ хæдтæхæджы æрбадын кæныныл, фæлæ кæм — цæст нæ ахста ногуард митæй æмбæрзт зæххыл ахæм бынат.
Уалынмæ сæ хæдтæхæг, йæ фæстæ сау фæд уадзгæйæ, судзгæйæ балæгæрста чысыл хъæды къохы, йæ «гуыбыныл» æрхуысгæйæ, Щекины хъæумæ хæстæг. Ныууагътой сæ хæдтæхæг. Георги дæр ма акодта цалдæр къахдзæфы, фæлæ фæстæмæ æрхауд. Иæ къах уыдис уæззау цæф, фæцæф йæ къух дæр, йæ бон акъахдзæф кæнын нал уыд, уæддæр йæ фазыл рабырыд судзгæ хæдтæхæджы цурæй. Йе ‘мбæлттæн хъæддыхæй дзырдта, уæхи бахъахъхъæнут, зæгъгæ, мæнмæ æнхъæлмæ ма кæсут. Поветкин æмæ Теличко дæр цæфтæ уыдысты, фæлæ сæ къæхтыл лæууын сæ бон уыдис. Уыдоны бафæсвæд кодта уымы шахтæйы кусæг Яков Чумичев, бабаста сын сæ цæфтæ. Фæстæдæр сын самал кодта хуымæтæг уæлæдарæс æмæ сын феххуыс кодта фронты сæрты нæхионтæм ахизынмæ дæр.
Иван Анисимов фæцис мæлæтдзаг цæф, уæлдæфы ма куы уыдыс-ты, уæд. Æрыгон лæппутæ цалдæрæй æрбазгъордтой Георгимæ баххуыс кæнынмæ, фæлæ сæ уый афарста:
— Немыц ам хæстæг сты?
О, ам сты, зæгъгæ, куы загътой, уæд сын уый афтæ:
— Ацæут ардыгæй! Сымах дæр ма мæн тыххæй фесæфдзыстут, æз сын мæхæдæг дзуапп ратдзынæн.
Уалынмæ фæзындысты немыцаг фашисттæ æмæ йæм дзурынц, цæмæй йæхи уацары радтаид. Уый сæм фæстæмæ хъæр кæны: «Советские летчики в плен не сдаются!» Афтæмæй йæм куы æрбахæстæг сты, уæд сæ дамбацайæ æхсын райдыдта. Фашисттæй ма цалдæры мæрдтæм барвыста, йæ фæстаг нæмыг йæхицæн ныууагъта.
Цалдæр боны немыцæгтæ нæ уагътой тæхджыты мæрдтæ баныгæнын. Уæддæр уыцы хъæуы æрыгон лæппутæ Михаил Алехин, Федор Змеенкин, стæй шахтæйы кусæг Яков Чемичев (уыдон федтой Георгийы йæ царды фæстаг минутты, сæ цæстыты раз йæхи куыд фехс-
та, уый дæр) сусæгæй æхсæвыгон адавтой тæхджыты мæрдтæ æмæ сæ баныгæдтой. Кæм ныгæд æрцыдысты, уым тулдз тала бæласы уыгардыл кърандасæй ныффыстой: «Здесь покоятся тела двух летчиков».
Тулæйы облæстæй гитлеронтæ тард куы æрцыдысты, уæд Щекины хъæуы раз, тулдз хъæды къохы кæрон Хъуппеты Георгийы æмæ Иван Анисимовы ингæн бабæрæг кодтой 53-æм авиацион полчъы минæвæрттæ.
1942 азы 11 мартъийы коммунист, лейтенант Хъуппеты Исламы фырт Георгийы æмæ фæскомцæдисон, сырхæфсæддон Иван Василийы фырт Анисимовы мæрдтæ ногæй æфсæддон кадимæ ныгæд æрцыдысты Тулæйы горæты уæлмæрдты.
Красногоры хъæуы фæсивæд, уыдонимæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг Дзусты Сергей дæр, скодтой Георгийыл зарæг, æмæ-иу æй зарыдысты хъæуы лæппутæ. Уыцы зарæг зарыд Æрыдоны зарæггæнджыты къорд дæр йæ сæргъы Дзугаты Бартуимæ.
Цалдæр æмæ ссæдз азы размæ, Георги цы авиацион полчъы хæцыдис знагимæ, уый раздæры разамонджытæ куырдтой æмæ домдтой, цæмæй Иры хъæбул Хъуппеты Исламы фырт Георгийæн йæ ном æнустæм цæра, уый тыххæй нæ сæйраг горæты уынгтæй иуæн лæвæрд æрцæуа йæ ном.
Хъыгагæн, уыцы курдиатмæ йæ хъус ничи ‘рдардта, афтæмæй та йæ цы иуæндæс адæймаджы бафыстой, уыдонæй фондз уыдысты Советон Цæдисы Хъæбатыртæ.
ХЪУППЕТЫ Батрадз

Комментарии

Eugeneapami, 06:51, 19 Янв. 2017

wh0cd594298 <a >benicar</a> <a >seroquel sleep</a> <a >propecia</a> <a >buy aldactone</a> <a >chloramphenicol eye drops</a>

AlfredImase, 00:47, 23 Янв. 2017

wh0cd737040 <a >buy azithromycin 1g</a> <a >seroquel for sleep and anxiety</a> <a >gyne-lotrimin</a> <a >furosemide lasix</a>

BennyHanty, 04:29, 24 Май 2017

wh0cd928138 <a >tenormin no prescription</a> <a >tadalafil buy</a> <a >zovirax buy online</a> <a >metformin</a> <a >generic for strattera</a>

MichaelJipsy, 01:51, 13 Июн. 2017

wh0cd47043 <a >cialis online</a> <a >cost of lasix</a>

MichaelJipsy, 04:46, 13 Июн. 2017

wh0cd47043 <a >prednisolone best price</a> <a >Amoxicillin Online</a> <a >cheap viagra soft</a> <a >vermox</a>

CharlesRoand, 01:26, 12 Июл. 2017

wh0cd200966 <a >buy septilin</a> <a >himplasia</a> <a >ranitidine</a> <a >plendil</a>

AlfredImase, 13:27, 17 Июл. 2017

wh0cd715277 <a >buy prednisone</a>

CharlesRoand, 07:18, 18 Июл. 2017

wh0cd686655 <a >tadacip</a> <a >buy erythromycin</a> <a >more about the author</a>

CharlesRoand, 01:46, 28 Июл. 2017

wh0cd620854 <a >VIAGRA ONLINE</a> <a >Effexor</a> <a >lisinopril 20 mg</a>

Stewarthow, 02:29, 02 Сен. 2017

wh0cd78213 <a >revia</a>

MichaelJipsy, 11:01, 02 Сен. 2017

wh0cd372109 <a >legal generic viagra</a>

AlfredImase, 15:12, 02 Сен. 2017

wh0cd70541 <a >buy rimonabant</a> <a >buy viagra soft</a> <a >metformin</a>

CharlesRoand, 01:01, 04 Сен. 2017

wh0cd1547700 <a >sildenafil from india</a>

Aarondeats, 09:42, 07 Сен. 2017

wh0cd3751939 <a >sildenafil citrate 100mg pills</a>

Aarondeats, 13:45, 07 Сен. 2017

wh0cd3898887 <a >eurax</a> <a >effexor generic cost</a>

AlfredImase, 02:15, 08 Сен. 2017

wh0cd2649828 <a >buy effexor</a>

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: