МÆ ИУ УАЦЫ ФÆДЫЛ (Пульс Осетии №8, март 2015)

Фарон журнал «Мах дуг»-ы цыппæрæм чиныджы рацыди мæ уац «Не ’взаг — нæ дарæг, нæ уромæг». Уацæй журналы редактор ахъаззаджы хай кæй аппæрста, стæй йын йæ фæдыл цы къæдзил абаста, редакторæй, зæгъгæ, ахæм сæргондимæ, уыдæттæй бæрæг у: уац редакторы зæрдæмæ нæ фæцыд. Æмæ йæ уæд мыхуыр кæнын цæмæн хъуыди? Ма йæ ныммыхуыр кæн æмæ фæци. Мæ уацы æз фыссын, мыхуырмæ бар чи дары, уыдонæй бирæтæ не ’взагмæ цы æбæрнон цæстæй кæсынц, сæ фыстыты куыд хылы-мылы кæнынц не ’взаг, уыдæтты тыххæй: а фæстаг рæстæджы иууон æмæ бирæон нымæцтæ куыд хæццæ кæнынц, уырыссаг æвзагæй кæй æрбайстам, уыцы «уæвын» нын не ’взаджы ирон хурхыл куыд хæцы, стæй, уырыссагау хъуыды кæнын кæй байдыдтам æмæ уырыссагау цы хъуыдыйад бацъапп кæнæм, уый иронмæ гуымиры хуызы куыд ратæлмац кæнæм, уыцы хъуыддæгты æмæ ма ноджы æндæр хъуыддæгты фæдыл.
Æвзаг иу цæфæй не ’рхаудзæн, фæлæ йын афтæ иугæндзон йæ ирон-ирайнаг уд куы ласæм, уæд дзы ирон улæфт нал хъуысдзæн. Ирон нал уыдзæн, банцайдзæн йæ Ирон уд йæ тæлфынæй.
Æз æмбарын редакторы — афтæ йæ фæндыди, не ’взаг ахæм уавæры кæй ис, уый нæ хицауады аххос куы фæкодтаин: йæ рæзтыл ын нæ тыхсынц, се ’мбырдты иронау нæ дзурынц, скъолаты йæм фаг хъусдард нæ цæуы æмæ а. д. Æз уыдæтты тыххæй нæ фыссын, уымæн нæ фыссын, æмæ уыцы иударон ихсыд фыстытæй зæрдæ сцъæх и. Æмæ разындысты йæ фиппаинаджы редакторæн уыцы хъуыдытæ: «…не ’взаг… дыккаг сортыл æй нымадтой, уый тыххæй йыл адæм сыстырзæрдæ сты, бинонты ’хсæнæй дæр æй сурын байдыдтой».
Сурын æй байдыдтой… Куыд æй байдыдтой сурын?! Гъе-гъе, ахæм хъуыдыйæдтæ кæй скъæрæм нæ мыхуыры, æз комкоммæ уыдæтты тыххæй фыстон. Æмæ нын ахæм фыстытæ марынц не ’взаг, кæд нын æй исты мары, уæд. Уæдæ йыл нæ адæм сыстырзæрдæ сты — не ’взагыл ома, — уый дæр раст нæу: царды гæнæнтæ йæ æркодтой уымæ, æндæр барæй ничи сыстырзæрдæ и не ’взагыл.
Æмæ, дам, ныр Сергейы фæндмæ куы бай-хъусиккам æмæ, дам, Къостайы орфографимæ куы рахизиккам… Мæ цæргæ-цæрæнбонты дæр мæм ахæм фæнд никуы уыди, æмæ Къостайы орфографимæ рахизæм. Мæ уацы æз фыссын, зылангон мыртæ ахсджиаг кæй сты не ’взаджы æмæ уый Къоста раджы кæй бамбæрста, уый тыххæй. Ныр мах æзыланг мыртæ цы дзырдты фыссæм, уыдоны уый зылангон мыртæ кæй
фыста. Фыста: «лæббу», «дзæгъгъа», «цыддæн»,
«лæвæрддой», «гыдздзи» æмæ а. д. Æмæ уым, Къостайы орфографимæ рахизæм, уымæн йæ кой дæр никуы и.
Иннæ ахæм уыцы «уæвын».
Æмæ зæгъы редактор: «”Уæвын”-æй бирæ азты дæргъы пайда кæнынц нæ фысджытæ, ахуыргæндтæ, æвзаджы йæ уидæгтæ ауагъта».
Цæй уидæгтæ ауагъта? Æмæ йын цæй уидæгтæ ис, æниу?! Ау «Мæскуыйы æрбынат уæвæг», «раздæр каст фæуæвæг», «мардфæуæвæг» æмæ бирæ уыдоны хуызæн дзырдтæ æмæ дзырдбæстытæ — нæ газеттæ бæз-бæз кæмæй кæнынц, уыдон ирон æвзаджы райгуырдысты? Уæдæ ма ирон æвзагыл уырыссаг æвзаг кæм не стых и, ахæм ранмæ ацæуæм, кæддæра йæ кой дæр фехъусиккам уыцы диттой «уæвын»-æн. Нарты кадджытæ ма рафæлдахæм кæнæ адæмон аргъæуттæ, кæддæра сæ йæ кой йæ хъæр дæр и. Æмæ сæ цæуылнæ и, кæд йæ уидæгтæ арф ауагъта ирон æвзаджы, уæд?!
Раст, дам, нæ дзуры мæнæйуый «хистæр» æмæ «кæстæр»-ы тыххæй дæр. Кæстæр, дам, Васо куыд амоны, афтæмæй «касу-тара»-йæ равзæрд. Равзæрди дзы ’мæ цы?! Ныр касу-тара нал у, ныр кæстæр у. Стæй æз, дзырдтæй чи куыд равзæрди, уый кой нæ кæнын. Æз дзурын «дæр»-ы тыххæй. Æмæ Васо йæ «Грамматический очерк осетинского языка»-йы афтæ фыссы: «Суффикс “дæр” образует сравнительную степень: хуыздæр лучший (от хорз/хороший), фыддæр хуже (от фыд/злой)… Этот же суффикс образует неопределенные местоимения и наречия: чидæр/кто-то, цыдæр/что-то, кæцыдæр/какой-то». Уæдæ не ’взаджы ис «касу-тара» нæ, фæлæ «кæстæр», æмæ уыцы «кæстæр»-ы цы «дæр» и, уый кой кæнын æз. Æниу Васо, уыцы дыууæ дзырды цы «дæр» и, уый кой дæр кæны комкоммæ кæмдæр æмæ, уыцы дзырдты бæрцбарæг кæй у, уый амоны, фæлæ — кæм, уый нал хъуыды кæнын.
Иннæ ахæм, дам, раст нæ зæгъы мæнæйуый, бирæ дзырдты «гъ» «хъ»-йæ кæй ивынц, уымæй дæр. Рагæй дæр, дам, Ирыстоны хæхтæ æмæ быдырты дзырдтой «хæрзгъæд» нæ, фæлæ «хæрзхъæд», «боныгъæд» нæ, фæлæ «боныхъæд», «лæджыгъæд» нæ, фæлæ «лæджыхъæд». Кæд дзырдтой, уæд раст нæ дзырдтой. Хъæд нæй нæдæр цæрæгойтæн, нæдæр предметтæн. Ис сын гъæд. Лæгæн дæр ис «гъæд», хъæд нæ фæлæ. Æмæ дзурын хъæуы «лæджыхъæд» нæ, фæлæ «лæджыгъæд».
Мæнæ цалдæр цæвиттоны нæ литературæйæ.
Грис фыста:

Нæ, ныртæккæ худын нæу мæ фæнд,
Аивæд мæ зæрдæ, уадз, йæхи гъæд.

Фæлæ Грис тынг нымад нæу Æхсармæ, æмæ йын уæд мæнæ Нигеры уац «Цы у аивадон литературæ æмæ хæрз цыбыр ныхас критиктæм», зæгъгæ, уымæй: «Алы æрмæгæн дæр ис йæхи гъæд». Уæдæ Цæрукъаты Алыксандр фыссы йе ’мдзæвгæтæй иуы: «Хуыцау
нын не схай кодта иу гъæд». Гъеныр кæд уæддæр Хъодзайы-фыртмæ «лæджыгъæд» æмæ «боныгъæд»-æй «лæджыхъæд» æмæ «боныхъæд» хуыздæр кæсынц, афтæ йæм зыны, æмæ «лæджыхъæд» æмæ «боныхъæд» бынæттондæр сты ирон æвзаджы, уæд хъуыддаг Хуыцаумæ лæвæрд фæуæд!
P. S. Ацы уацхъуыд раджы фыст æрцыди — журнал куы рацыд, уый хæдуæлвæд. Уæдæй нырмæ фæлæууыд «Рæстдзинад»-ы редакцийы.
      Хуыгаты Сергей

Комментарии

ASlareelom, 03:03, 24 Авг. 2017

Four to five portions of this juice should be consumed weekly to obtain the desired result.  He is content, and the opposite of our thoughts senior years has in store for us.

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: