Таргитай æви Заратуштрæ (Пульс Осетии №38, сентябрь 2014)

Фæстаг азты арæх цæуы ныхас Уастырджийы тыххæй газетты, журналты, телеуынады. Мыхургонд æрцыдысты Уыртаты Аланкæйы, Джыккайты Шамилы уацхъуыдтæ. Уыдоны дзырдæуы, рагон ирон бардуаг Уастырджимæ ромаг хæстон афицер сыгъдæг Георгиимæ иумæйагæй кæй ницы ис. Фæлæ не ‘рвылбон царды уæддæр бирæтæ, хъыгагæн, хæццæ кæнынц ацы дыууæ сыгъдæг адæймаджы, æмæ уый стыр рæдыд у.
Ацы æрмæг æз ныффыс-тон 1994 азы (мыхуыргонд æрцыди «Рæстдзинад»-ы 1997 азы 4 декабры). Газетмæ йæ радтон, Нафийы æрмæг «Цæмæн ис Уастырджийæн дыууæ номы?» куы рацыди, уый фæстæ. Нафи, куыд æвзагзонады дæсны, афтæ наукон æгъдауæй лæмбынæг раиртæста Уастырджи æмæ йæ номы «сусæгдзинæдтæ». Сбæлвырд кодта Уастырджи æмæ сыгъдæг Георгийы ‘хсæн хицæндзинæдтæ, сæ иумæйаг стауæн эпитет «уас» æмæ æндæртæ.
Æркæсæм-ма ноджы иу хатт ацы фарстамæ. Куыд зонæм, афтæмæй Уастырджи у рагон ирон Хуыцау, муртаккаг дины сфæлдыст зæд, нæлгоймæгты бардуаг. Йæ кувæндæттæ сты æрдзы бынæтты, фæндæгтыл (иннæ адæмтæм йæ кой дæр нæй).
Ирон адæмæн рагзаман-тæй абонмæ Уастырджи у сæ зынаргъдæр, сæ уарзондæр зæд, æмæ йæ хонæм алы буц нæмттæй: «сыгъзæрин базырджын», «бæрзондыл бадæг», «тæхгæ-нæргæ» æмæ афтæ дарддæр. Лæгты бардуаг ахста стыр бынат нæ рагфыдæлты царды: балцыты, хæстон стæрты, цуаны. Абон æй фæндагсар дæр уымæн хонæм, бæлццæтты йыл фæдзæхсæм.
Сыгъдæг (святой великомученик) Георги райгуырдис Бейруты III æнусы кæрон. Йæ ныййарджытæ йæ хъомыл кодтой чырыстон диныл уырнæгæй. Фæстæдæр сси æфсæддон афицер. Чырыстон диныл æнувыд кæй уыди æмæ йæ кæй парахат кодта, уымæ гæсгæ йын йæ сæр ралыг кæнын кодта ромаг император Диоклетиан 6 майы 303 азы. Уæлахизхæссæг (Победоносец) та йæ хонынц уый тыххæй, æмæ ома Чырыстийы фæстæ мæлæтыл фæуæлахиз, ацы диныл æнувыд кæй уыдис, уый фæрцы… Ныгæд æрцыдис Ромы, йæ номыл цы кувæндон-аргъуан сарæзтой, уым, йæ бон та вæййы 23 апрелы. Махмæ нæ цины фынгыл æндæр адæмы хаттæй исчи куы сæмбæлы, уæд Уастырджийы «святой Георгий» рахонæм. Æмæ уый у стыр рæдыд æмæ уды тæригъæд. Уыцы дыууæйæн иу гæнæн нæй ницы хуызы!
Æз ам «Джеоргуыбайы» тых-
хæй нæ дзурдзынæн. Бирæ æрымысæггаг уацтæ æрцыдис мыхуыргонд. Чи Джеор æмæ Гуыбайы хоны зæрдæхæлар, кæрдзындæттон лæг æмæ ус æмæ афтæ дарддæр… Бæрæгбонæн та бындур сæвæрдта Георгийы хотæй иу, сыгъдæг (равноапостольная) Нино, Мцхетайы куы æр-бынæттон ис IV æнусы, уæд.
Нæ интеллигенцийы иу хай сты ахæм хъуыдыйыл хæст, æмæ, дам, Уастырджийы ном равзæргæ у Заратуштрæйæ (Зороастрæй), зæгъгæ. Гъемæ цалдæр ныхасы Зороастры тыххæй. Уый царди VII–VI æнусты нæ дуджы агъоммæ скæсæн-ирайнаг сакты зылды. Советон ахуыргонд М. Шварц ацы ном тæлмац кæны, «тагъд цæуæг теуаты хицау», зæгъгæ. Æндæр ахуыргонд М. Боголюбов та йæ хоны «райсомы стъалы» (Сæууон).
Заратуштрæимæ уыцы иу рæстæг цардысты но-джы дыууæ стыр пехуым-пары скифтæ-сактæй — Анахарсис æмæ Буддæ. Дж. Статли æмæ М. Статли куыд фыссынц сæ чиныг «Словарь индуизма»-йы, афтæмæй Гаутама Буддæ уыдис уыцы сакты фæдон, кæцы рагзаманты Кавказæй алыгьдис æмæ хъомыл кодта ам, нæхимæ. Ацы æртæ лæджы ахуырады æмæ реформæты уыдис бирæ иухуызондзинад. Фæлæ махмæ царды нæ рацыдыс-ты.
Заратуштрæйы реформæты ныхмæ цыдис карз тох йæ æмбæстæгты ‘рдыгæй. Уæлдай
æнауæрдондæрæй, æгъатыр-дæрæй йæ ныхмæ лæууыдыс-ты дзуарылæгтæ — скифаг цардæвæрды рагон идеологийы фарс хæцджытæ. Уымæ
гæсгæ йæ бахъуыдис йæ фы-дыбæстæйæ ацæуын.
Куыд ныгуылæны, афтæ цæгаты дæр скифтæ-сактæ тынг æнувыд уыдысты мард ныгæныны æгъдæуттыл. Мар-
дыл кæуын, сæр æмæ уæр-джытæ тымбыл къухæй цæ-вын, хъарджытæ кæнын уыдысты сæ царды традицитæ (ирон марды æгъдæуттæ). Заратуштрæйы хъуыдытæ та
уыдысты уыдоны ныхмæ, æмæ йæ реформæтæн уыцы уавæрты нæ уыдис нæдæр суæвæн, нæдæр фидæн.
Скæсæн Европæйы скифты царды стыр бынат ахста сылгоймаджы культ. Стыр мады-
ныййарæджы культ, Царддæт-тæджы, зæххы бæркæдты, æп-
пæт цæрæг удты символ. Зара-
туштрæ та домдта сылгойма-
гæн чысылдæр аргъ кæнын.
Цæмæй сылгоймагæн йæ цæсгом æмбæрзт уа сæр-
бæттæн-яшмакæй. Сылгой-
маг, дам, йæ комытæфæй, йæ улæфтæй æнаккаг чъизи кæны къонайы арты зынг, æмæ йæ дзых, йæ фындз хъуамæ уой æмбæрзт…
Уыйхыгъд нæ эпосы Мад — Дзерассæ æмæ йæ чызг Сатана сты адæмы царды размæцыды символтæ, рагон культурон æгъдæуттыл амидингæнджытæ, эпосы
сæйраг хъайтартæ. Уыцы 
сылгоймæгтæ-царддæтджы-тæ фæзындысты нæ рагфы-дæлтæм æмæ абон дæр сты удæгас, цæрынц ирон адæмы зæрдæты, нæ эпосы.
Скæсæн Европæйы скиф-
тæ — ирон адæмы ком-коммæ фыдæлтæ — нæ эрæйы размæ фыццаг миназоны фæхицæн сты се ‘мтуг знæмты фæтæнтæй, æмæ уымæ гæсгæ ирон адæмы рагфыдæлтæ зонгæ дæр нæ уыдысты Заратуштрæйы ахуырад æмæ реформæтимæ. Нæ сахадыдтой нæ адæмы царды æгъдæуттыл æмæ уагыл.
Уый тыххæй Абайты Васо
йæ чиныг «Историко-этимоло-гический словарь осетинского языка»-йы 103–105 фæрстыл фыссы: «Скифо-сарматские племена остались чужды зороастризму». Æмæ ноджы: «Семь богов Скифии и Осетии не идентичны авестийским. Скифские и осетинские боги олицетворяют силы природы и социальные категории, тогда как зороастрийские божества были “олицетворенными абстракциями”» (Абаев В. И. Культ семи богов у скифов // Абаев В. И. Избранные труды. Владикавказ, 1990. Т. 1. С. 91).
Куыд уынæм, афтæмæй уый хуымæтæджы нæу, æмæ ирон адæмы фыдæлтæ нæ
куывтой  Заратуштрæмæ. Иу-
мæйагæй дæр сæ ницы ис Уастырджиимæ (Таргитайи-мæ).
Скифаг ахуыргонд лæг Тимн нæ дуджы агъоммæ 445 азы Геродотæн бæлвырдæй ра- дзырдта диссаджы кадджытæ æмæ таурæгътæ скифты рав-
зæрд æмæ цардæй. Уыцы таурæгътæм гæсгæ сæ раг-фыдæл-нылгоймаг хуындис 
Таргитай. Уымæн уыдис æртæ
фырты. Липоксай, Арпоксай
æмæ Колаксай. Адонæй рав-
зæрдысты скифты адæм. Тимн
ноджы дзырдта, зæгъгæ, фыццаг скиф нæ фыдæл Таргитай уыдис Хуыцауы æмсæр удгоймаг, æххæст кодта йе сфæлдисæг Стыр Хуыцауы æмæ скифты адæмы ‘хсæн æрвыст лæджы бартæ. Адæмы
ирвæзын кодта фыдбылызтæй, ахуыр сæ кодта сæхи хъахъ-хъæнын, бæхыл бадын. Æмæ скифтæ йæ номыл æвæрдтой кады цыртдзæвæнтæ, дзырдтой таурæгътæ.
Ном Таргитай тæлмацæй амоны Стыр зонды æмæ Домбай удварны хицау. Цардис цыппар мин азмæ хæстæг рæстæджы. Æдзухдæр йæ 
фарсыл хаста диссаджы фæ-тæн бронзæ хъама-кард. Йæ кады ном хъуыстис дæрдтыл. Астæуккаг Днепры скодта хъæдæй арæзт фидар стыр галуанимæ. Ацы рагон скифаг номы фæд ис нæртон эпосы дæр Уæрхæг-Тæрхæджы хуызы. Куыд зонæм, афтæмæй Уæрхæг дæр у нарты гуып-пырсарты фыдæл. Гуыр-дзиаг хроникæ «Картлис Цховреба» (XI æнус) Кавказы адæмты рагфыдæлы хоны Таргамосы. Ю. Дзиццойты æмæ Л. Ельникий фидарæй зæгъынц, Таргитай æмæ Таргамос иу ном кæй сты.
Коммагены (чысыл хæх-хон зылд хуссар-скæсæн Анатолийы) зæппадз-ку-вæндоны цы скульптурон нывтæ ссардтой, уыдоны фæрцы мах базыдтам цытджын ирайнаг хуыцæутты Оромаздæ, Артагнæ, Мит-рæйы нæмттæ. Ёмæ уыдоны фарсмæ æрæвæрæн ис Таргитайы дæр.
Кара-Куш, Гергер, Эски-
Кахта, Сезенк æмæ Ним-руд-Дагы кувæндæтты культы бæрæгбонтæ арæзт цыдысты рагфыдæлты æмæ алыхуызон зæдты, дауджыты кадæн. Уыцы сæрмагонд культон це-
ремониты архайдтой тынг бирæ
адæм. Церемониты сæйрагдæр уыдысты кусæрттæ кæнын
æмæ фынджы бадты æгъ-
дæуттæ. Цæмæй паддзæхтæ,
дзуарылæгтæ  Хуыцауы фарс-мæ æрцахсой аккаг бынат, фæбæрзонддæр уа сæ ном, сæ кад.
Куыд зонæм, афтæмæй скифтæ стыр кад кодтой сæ фыдæлтæн, кадджын сын кодтой сæ амæлæты бон дæр. Бавæрдтой-иу сæ стыр цытимæ обæутты. Йæ уæлæ обауæн æвæрдтой йæхи æнгæс скульптурон цырт (ахæм цыртытæй цалдæр ссардæуыд Ныгуылæн Аланийы). Бавæрдтой-иу сæ
сыгъдæг даритæй уæлæдарæ-сы, риуыл, цонгыл, хъуырыл даргæ сыгъзæрин нывæфтыд рæсугьдгæнæнты йæ хæцæн-гæрзтимæ. Суанг ма сын сæ фарсмæ ныгæдтой сæ бæхты дæр. Бæхфæлдисыны æгъдау дæр нын уыдонæй баззад.
Уыдоны уырныдта, адæй-маг йæ амæлæты фæстæ дзæ-нæты дунейы кæй цæрдзæни уæлæуон цардæй. Ингæныл кодтой стыр арт. Йæ алыварс йæ кадæн кодтой хæстон хъæзтытæ, бæхтæй дугътæ æмæ хист. Уæды æгъдæуттæй бирæтæ сты ирон адæмы царды.
Ольвиаг скиф Тимн йæ нæртон рагфыдæл Таргитайы тыххæй буцæй, сæрыстырæй дзуры Геродотæн. Алыхуызон æппæлæн эпитеттæй снывæнды Таргитай æмæ уый фыртты сурæттæ. Ирон лæг дæр уыцы традици, æгъдау нæ халы. Сæрыстыр у йæ фыдæлтæй æмæ сын кад кæны зæрдиагæй.
Геродоты фиппаинæгтæм гæсгæ скифтæ сæрыстыр уы-
дысты, ахæм куырыхон бæгъа-тыр лæджы фæдонтæ кæй уыдысты, уымæй. Фыдæлты культ сæм уæлиау æвæрд кæй уыдис, уымæ гæсгæ куыв-той Таргитаймæ. Æмæ дзы сæхицæн скодтой Хуыцау — лæгты бардуаг. Афтæ Таргитай бацыдис скифаг-сæрмæтаг мифологион персонажты рæнхъ-
мæ æмæ сси хурæмдых бар-
дуаг Уас-Тырджи. Ирон фынджы æгъдаумæ гæсгæ у стыр
Хуыцаумæ æппæты хæстæг-дæр зæд. Йæ номыл зарæ-джы йæ ирон адæм «байраг
бæхгæнæг», «лæппу лæггæ-нæг» уымæн хонæм, æмæ кæд мæ хъуыды раст у, уæд, æвæццæгæн, Таргитай-Уас-Тæрги уыди, дунейыл фыццаг бæхджын æфсад чи скодта, уыцы скиф-паддзах.
Ам йæ номы разæфтауæн «Уас»-ы тыххæй нæ дзурын,
уый тыххæй бирæ фыст æрцы-
дис (У)Ацы-рухс, (У)Ац-Амон-гæ, (Уас)-къуыпп — Уазайы хох,
(У)Ац-илла, (У)æз-дан, Дзер
(уас)-сæ, Сæ(Уас)-сæ æмæ аф-тæ дарддæр.
Нафи куыд зæгъы, афтæ-мæй Уас-Тæрги, Уастырджи хъуамæ амона Хуры фырт, ома ном конд у дыууæ уидагæй: сæ иу нысан кæны Хур, иннæ та — сывæллон. Æмæ уый раст хъуыды у.
Скифты æхсæндзарды нæ
нæртон эпос равзæрд, сæ
хæстон демокриатийы уагæ-вæрд куы ныффидар, уæд. Æмæ нæртон адæм дæр сæхи хуры цот уымæн хонынц.
Иу дзырдæй, Уас-Таргитай, Уас-Тырджи у ирон хурæмдых бардуаг æмæ йæ хæццæ кæнын никæимæ хъæуы. Ирон адæмæн хæрзгæнæг уæд!

ГАСЫНТЫ Жорж,
РЦИ-Аланийы адæмон нывгæнæг

Комментарии

Афанас, 17:43, 30 Сен. 2014

Ном Уастырджи равзæрд ном Уац Гергийæ. Хъыгагæн, ацы хабар æнæзонгæ у уацы авторæн.

Тигиев Важа, 17:39, 05 Окт. 2014

В нартском эпосе Уастырджи упоминается тогда, когда Дзерасса не может сама похоронить Ахсара и Ахсартага, т.е. с появлением нартов. ... Осетинский святой уастырджи появляется вместе с появлением Скифов. У осетин не один Уастырджи, их много. Это сказано в нартском эпосе где Батраз убивает многих из этих Уастырджи.
Для того чтобы объяснить смысл и содержание данного имени Уастырджи необходимо определить как создавались слова осетинского языка. В осетинском языке каждая буква-звук несет в себе свое содержание и по ним можно определить содержание всех осетинских незаимствованных из других языков слов. Мне известны методы исследования слов осетинского языка, по которым можно определить их содержание. Легенды легендами но есть объективная действительность которую можно познать.

Antonynak, 23:29, 23 Окт. 2015

Здравствуйте!
grandcapital ru бинарные опционы
минимальная сумма бинарные опционы
http://zareformu.ru/pribylnye-strategii-po-binarnym-opcionam.php

asReigrhwwn0, 23:55, 13 Июл. 2016

<a >colchicine online</a>

asolvq9jg5, 11:16, 20 Дек. 2016

<a >abilify online</a> <a >citalopram 10mg</a> <a >viagra</a> <a >advair diskus generic</a> <a >advair hfa</a> <a >levitra</a> <a >tretinoin cream</a> <a >motrin</a> <a >nexium esomeprazole order online</a>

KennethLem, 09:49, 17 Янв. 2017

wh0cd176781 <a >moduretic</a> <a >generic prednisone without prescription</a> <a >citalopram</a> <a >generic rocaltrol</a>

CharlesRoand, 16:44, 19 Янв. 2017

wh0cd642647 <a >prednisone</a> <a >where can you buy zofran over the counter</a> <a >lopid</a> <a >buy diflucan online without prescription</a> <a >buy tretinoin</a> <a >buy tadalis</a> <a >proscar 1mg</a> <a >more help</a>

BennyHanty, 22:32, 19 Янв. 2017

wh0cd400886 <a >buy adalat</a> <a >baclofen pills</a> <a >doxazosin price</a> <a >clomid</a> <a >cialis cost</a>

MichaelJipsy, 10:24, 21 Янв. 2017

wh0cd818389 <a >silagra</a> <a >erythromycin</a> <a >triamterene hctz 37.5 25</a> <a >buy methotrexate online</a>

MichaelJipsy, 21:12, 21 Янв. 2017

wh0cd305107 <a >nexium online pharmacy</a> <a >rogaine for women</a> <a >prazosin</a> <a >prednisolone 20 mg</a> <a >viagra</a> <a >buy levaquin</a> <a >retin-a</a> <a >cafergot online</a>

CharlesRoand, 17:14, 22 Янв. 2017

wh0cd30347 <a >augmentin generic price</a> <a >fluoxetine 20 mg capsule</a> <a >azithromycin</a> <a >atenolol online</a> <a >advair online</a> <a >viagra</a> <a >more helpful hints</a>

KennethLem, 07:22, 08 Мар. 2017

wh0cd744861 <a >torsemide diuretic</a> <a >fincar</a> <a >buy furesimide</a> <a >Levaquin</a>

Tracyfut, 11:37, 08 Мар. 2017

wh0cd851155 <a >cheap azithromycin</a> <a >Flagyl 500 Mg</a> <a >avalide</a>

CharlesRoand, 01:19, 10 Мар. 2017

wh0cd793212 <a >Generic Levitra</a>

AlfredImase, 11:54, 17 Мар. 2017

wh0cd116302 <a >atarax</a> <a >sildenafil</a> <a >acyclovir</a> <a >buy clomid</a>

MichaelJipsy, 08:59, 19 Мар. 2017

wh0cd681168 <a >Seroquel For Anxiety And Depression</a>

MichaelJipsy, 17:50, 19 Мар. 2017

wh0cd38320 <a >zithromax</a> <a >baclofen price</a> <a >fluconazole without script</a>

Tracyfut, 21:48, 30 Мар. 2017

wh0cd736883 <a >artane</a>

Tracyfut, 03:12, 31 Мар. 2017

wh0cd832780 <a >levaquin online</a> <a >Buy Prozac</a>

Eugeneapami, 14:58, 01 Апр. 2017

wh0cd682019 <a >Sildenafil No Rx</a> <a >Generic Cialis</a>

 1 2 3 >

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: