«Æфсати» æнхъæлмæ кæсы… (Пульс Осетии №27, июль 2014)

Буроны сæрмæ бæрзонд хохы фахсыл статуя «Æфсати» æвæрд æрцыд ивгъуыд æнусы æвдайæм азты. Уый æввахс у Цъæйы фæндагмæ, ирд бон та хорз зыны Уæлладжыры комыл цæуæг бæлццæттæм дæр. Фæлæ йæ сарæзтæй фæстæмæ чысыл рæстæг кæй нæ рацыд, уый тыххæй хæххон тыхджын къæвдатæй хъыгдард баййæфта. Абон «Æфсати» тæссаг уавæры кæй ис, уымæ гæсгæ фембæлдыстæм скульптурон уацмысы автор, Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт æмæ нæ республикæйы адæмон нывгæнæг Дзбойты Михалимæ æмæ йæм къорд фарсты радтам статуяйы дарддæры хъысмæты фæдыл.
— Михал, фыццаг уал нын зæгъ, «Æфсати» саразыны хъуыды дæм куыд фæзынд?
— Цæвиттон, 1965–1971 азты ахуыр
кодтон Мæскуыйы Суриковы номыл нывкæнынады академийы. Иурæстæ-джы ам конкурс расидтысты экологион темæйыл «Æрдзы фыццагдзинад», зæгъгæ. Академийы студенттæй алчидæр йæхицæн хæсыл банымадта конкурсы архайын. Чи дзы мæргъты, чи алыхуызон зайæгойты нывтæ кодта. Æз та ахъуыды кодтон æмæ загътон: «Ахæм фæндагыл æз дæр куы ацæуон, уæд фæрæдидзынæн».
Дарддæр кæсын райдыдтон «Нарты кадджытæ». Мæ цæст  æрхæцыд цуанæтты æмæ хъæддаг сырдты бардуаг Æфсатийы фæлгонцыл. Фæстæдæр скодтон композици: Æфсати барджын бадт кæны къæлæтджыныл. Йæ къухæй хæцы, алыхуызон хъæддаг сырдты нывтæ кæуыл ис, ахæм лæдзæгыл, сæгуыты лæппын хуыссы йæ фарсмæ, æрдзхорты хæцæнгарз — фаттæ та нывгонд уыдысты Æфсатийы къæхты бын. Иу ныхасæй, композицийæ бæлвырд уыдис, цуанæттæ хъæддаг сырдты бардуаг алфамбылай æрдз кæй хъахъхъæны, уый.
Фæстæдæр конкурсы жюри куы ,ркаст академийы студентты сфæлдыс-тадон куыстытæм, уæд мæ эскиз фыццаг бынат æрцахста. Уæды рæстæджы кæд стипенди уыдис 33 сомы, уæд мæ преми та рауад 500 сомы, æмæ адон та чысыл æхца нæ уыдысты уæды рæс-тæджы, уæлдайдæр студентæн.
— Æвæццæгæн, æнцон хъуыддаг нæ уыдаид де сфæлдыстадон хъуыдытæ царды рауадзын?
— Конкурсы фыццаг бынат куы бацахстон, уæд академийы ректор Николай Томский мæнæн бафæдзæхста, зæгъгæ, «Æфсати» Кавказы хæхты куы нæ сæвæрай, уæд дæхи ме студент макуы схон. Иу ныхасæй, стыр ныфс мæ бауагъта дарддæры хъæддых архайды.
Мæскуыйæ куы ссыдтæн, уæд мæ Алагиры районы хицауад мæлæты хорз бамбæрста. Цуанæттæ æмæ хъæддаг сырдты бардуаг Æфсатийы фæлгонц æрдз æмæ адæймаджы иудзинадыл дзурæг кæй у, æнæ кæрæдзийæ сын цæрæн кæй нæй, уыцы хъуыдытæ тынг фæцыдысты партийы Алагиры райкомы уæды фыццаг секретарь Дудиаты Моисейы зæрдæмæ. Фæстæдæр уый Алагиры фæндæгтæ аразæн-цалцæггæнæн управленийы хицау Чъерджиаты Валодяйæн бабар кодта, статуя кæм хъуамæ уа, уыцы бынат сбæрæг кæнын, стæй йæ сæвæрын дæр, æмæ хъуыддаг арæзт æрцыд 1975 азы.
— Уæдæй нырмæ чысыл рæстæг нæ рацыд. Михал, статуя «Æфсати» ныртæккæ цы уавæры ис?
— Цы бынат ын æвзæрст æрцыд, уый раздæр уыдис лæгъз. Фæлæ фæс-таг рæстæг та хæххон тыхджын къæвдатæ бахордтой статуяйы иу фарс, æмæ ныр йæ постамент лæууы, цыма ауыгъд у, афтæ. Иу хатт ма тыхджын къæвдатæ рацыд, зæгъгæ, уæд рахау-дзæн, нызгъæлæнтæ уыдзæн, æмæ йæм афойнадыл базилын хъæуы.
— Цавæр куыстытæ бакæнын хъæуы, цæмæй «Æфсати» ногæй йæ фыццаг хуыз равдиса? Æвæццæгæн, уый тыххæй чысыл фæрæзтæ нæ бахъæудзæн?
— Раст куы зæгъæм, уæд цыфæнды скульптурæмæ дæр рæстæгæй-рæс-тæгмæ хъæуы зилын. «Æфсати»-йы
каркас фидар у, фæлæ йын саразын хъæуы æнцайæн къул, цæмæй къæвдадæттæ, æндæр æрдзон фæзындтытæ ма хъыгдарой йæ иу фарс. Уымæй уæлдай статуя барæсугъдтæ кæнын дæр хъæуы.  Ныртæккæ нырыккон æрмæджытæ ис уымæлы ныхмæ, æмæ йæм ахæмтæй дæр ис базилæн, цæмæй уа цæстæнгасджындæр, туристтæ æндæртæ йæм  арæхдæр æмæ зæрдиагдæрæй куыд цæуой. Æппæт куыстытæн цас фæрæзтæ бахъæудзæн, уыцы фарстæн та мæ бон дзуапп раттын нæу. Æз сметæтæ аразæг нæ дæн.
— Статуя «Æфсати» адæмы зæрдæмæ кæй цæуы, уый, æвæццæгæн, æнæзонгæ нæ уыдзынæ.
— Æцæгдæр, ацы куыст мæ иннæ скульптурон  куыстытæй уæлдай адæм  фылдæр бауарзтой. Туристтæ æмæ йæм фæндаггонтæ уæлдай цуанæттæ дæр ма цæуынц. Арæх лыстæг æхцатæ — мысайнæгтæ фенæн вæййы йæ алыварс, æмæ уый ууыл дзурæг у, æмæ йæм адæм уарзон цæстæй кæй кæсынц. Йæ рæстæджы академик Абайты Васо ссыд Дзæуджыхъæумæ. Уыдис ме ,рмадзы. «Æфсати»-йы эскиз куы федта, уæд тынг йæ зæрдæмæ фæцыд. Куы йæ сæвæрай, уæд, дам, йæ къамтæ сис æмæ мæм сæ рарвит. Фæстæдæр арæзтадон куыстытæ куы фесты, уæд зындгонд хуызисæг æмæ оператор Темыраты Миронимæ ацы-
дыстæм хæхтæм. Уый систа «Æфса-ти»-йы къамтæ æмæ сæ æз арвыстон Мæскуымæ. Дзуапп цыбыр рæстæгмæ райстон. Васомæ кæй арвыстон, уыцы къамтæй иуы чъылдымыл раппæлыд мæ куыстæй, куырдта, цæмæй статуямæ бацæуæнты ма арæзт æрцæуой алыхуызон сырдты нывтæ дæр.
Ацы хъуыдытимæ æз йæ рæстæ-джы бацыдтæн Алагиры районы культурæйы хайадмæ. Йæ кусджытæ мемæ сразы сты, хорз, зæгъгæ, бæргæ загътой, фæлæ абоны онг уый тыххæй ницы арæзт æрцыд. Æндæр рæттæй нæм чи ,рцæуы, уыдон та статуяйæн бæлвырд хуыздæр аргъ кæнынц, æмæ уый тыххæй ахæм цау æрхæсдзынæн.
Иу рæстæджы Лейпцигы уыдис, экономикæйы, хъæууон хæдзарады, æндæр къабæзты фæстаг æнтыстдзинæдтæ æвдыст кæм цыдысты, ахæм  дунеон равдыст. Цæгат Ирыстонæн дæр дзы уыд хицæн фæзуæттæ. Нæхи нывгæнджытæй дзы цалдæрæй архайдтой, æмæ мын фæстæдæр куыд радзырдтой, афтæмæй равдысты уыдис, дæргъмæ дæр æмæ уæрхмæ дæр дыгай метртæ чи ахста, «Æфсати»-йы ахæм къам, исгæ та йæ скодта мæскуы-йаг хуызисæг. Æз æй  уынгæ дæр никуы фæкодтон, стæй мæ уый дæр никуы федта, фæлæ ацы цау дзурæг у, «Æфсати» бирæты зæрдæмæ кæй цæуы æмæ адæмы хъæугæ дæр кæй кæны, уыдæттыл.
Фæнды мæ ам ма иу хъуыды баф-
тауын. Гъæй-джиди, Ирыстоны культурæйыл æнувыд чи у, иу ахæм амалхъом адæймаг, Ирыстоны æцæг хъæбул куы разынид, æмæ «Æфсати»-йæн фæрæзтæ куы нæ бавгъау кæнид. Уæд, статуяйы бæрзæнд кæд ныртæккæ фондз метры у, уæд æй æз фæфылдæр кæнин дæс метры онг, æмæ, абон кæм ис, уымæй йæ хохы фахсыл ахæссæн уаид уæлдæр, цæмæй уа ахадгæдæр, бирæ нывджындæр. Ныр та уал архитектор Гуыбаты Зауыримæ хъуыды кæнæм статуя цалцæггæнæн куыстытæ бакæныныл. Фæлæ куыдæй, материалон æххуыс куынæ уа, уæд?
Æз тыхсын, статуя «Æфсати»-мæ базилыны куыст рохуаты куы баззайа, ууыл. Дзылаты мæсыг Æрджынарæ-джы куыд афæлдæхт, афтæ рауай-дзæн, æмæ хъуамæ ахсджиаг хъуыддаджы нæхи æнæмæтæй ма равдисæм. «Æфсати» нæм æххуысмæ æнхъæлмæ кæсы.

Тохсырты Къоста

Комментарии

asoljyeyi6, 14:14, 21 Дек. 2016

<a >example</a> <a >generic silagra</a> <a >chloromycetin without prescription</a> <a >buy tamoxifen</a> <a >where can i buy amoxicillin online</a> <a >steroid prednisone</a> <a >bactroban cream acne</a> <a >recommended reading</a> <a >citalopram hbr 10 mg for anxiety</a>

AlfredImase, 05:39, 31 Дек. 2016

<a >furosemide</a> <a >doxycycline hyc 100mg</a> <a >diflucan 150 mg</a> <a >avodart price</a> <a >order hydrochlorothiazide</a> <a >stromectol</a> <a >viagra</a> <a >tamoxifen citrate nolvadex for sale</a> <a >as example</a>

PeterAlima, 14:51, 10 Янв. 2017

<a >buy tadalafil</a> <a >amitriptyline</a> <a >celebrex online</a> <a >cost of prometrium</a> <a >doxycycline medicine</a> <a >citalopram for anxiety</a> <a >advair</a>

MichaelJipsy, 03:29, 16 Янв. 2017

wh0cd161432 <a >buy erythromycin</a> <a >shallaki</a> <a >diclofenac 75 mg</a> <a >buy noroxin</a> <a >as an example</a> <a >generic bupropion</a> <a >generic vasotec</a> <a >silagra without prescription</a> <a >cardura</a>

KennethLem, 04:04, 05 Мар. 2017

wh0cd836056 <a >Trecator</a> <a >inderal</a> <a >aygestin</a> <a >purchase avodart</a>

CharlesRoand, 21:00, 29 Мар. 2017

wh0cd686726 <a >tenormin</a> <a >buy celexa</a> <a >albuterol</a> <a >doxycycline</a>

Eugeneapami, 04:04, 05 Апр. 2017

wh0cd37985 <a >sildenafil generic canada</a>

MichaelJipsy, 12:37, 08 Апр. 2017

wh0cd996954 <a >Sildenafil Online</a>

CharlesRoand, 02:53, 10 Июл. 2017

wh0cd37787 <a >zovirax</a> <a >view</a> <a >keppra for headaches</a> <a >quibron-t</a> <a >generic evecare</a> <a >confido online</a> <a >imodium</a> <a >chloroquine price</a>

BennyHanty, 03:13, 18 Июл. 2017

wh0cd907087 <a >where can i buy albuterol online</a> <a >buspar</a> <a >benicar</a> <a >hytrin</a> <a >prednisolone without prescription</a> <a >buy zoloft without prescription</a> <a >malegra fxt</a> <a >bupropion</a>

CharlesRoand, 18:18, 01 Авг. 2017

wh0cd771638 <a >erythromycin without script</a> <a >buy flagyl online</a>

CharlesRoand, 07:34, 20 Авг. 2017

wh0cd999745 <a >Buy Plavix</a>

Aarondeats, 21:42, 26 Авг. 2017

wh0cd971997 <a >furosemide online</a> <a >Zofran</a> <a >otc cipralex</a>

CharlesRoand, 01:32, 05 Сен. 2017

wh0cd2355919 <a >medication methotrexate</a>

Aarondeats, 15:19, 11 Сен. 2017

wh0cd6837855 <a >tadalis sx</a>

Добавить свой комментарий

Ваше имя:
Код:
Комментарий: